ثابت ماندن قیمت بنزین از جیب فقرا اقتصادی

ثابت ماندن قیمت بنزین از جیب فقرا

  بزرگنمايي:

فصل تجارت - در سال ١٣٨٠ که ایران حدود ١٧ میلیون خانوار داشت، فقط سه میلیون خودروی شخصی وجود داشت و به سادگی دیده می شد که اکثر بهره برداران از بنزین ارزان اقشار برخوردار بودند، همان استدلال هایی علیه افزایش قیمت بنزین ارائه می شد که امروز می شود. بد نیست اشاره کنیم که امروزه تعداد خودروها به بیش از ١٥ میلیون خودرو رسیده و بازهم اقشار فقیر از بنزین ارزان نفع مستقیمی نمی برند و فقط گذشت زمان اجرای این سیاست درست را به مراتب سخت تر کرده است.
علی سرزعیم این ایام که بحث افزایش قیمت بنزین مطرح شد، نکات جالبی درباره نحوه مواجهه افکار عمومی و حتی روشنفکران در قبال مسئله بنزین می توان مشاهده کرد که در ادامه به برخی از آنها اشاره می کنم. این موضوع برای واکاوی اینکه چطور یک سیاست اقتصادی بدیهی در کشور سال ها به تعویق می افتد اهمیت زیادی دارد و به خوبی نشان می دهد منافع عاجل توده مردم و تحلیل های غلط روشنفکران و نخبگان و ضعف نظام سیاست گزاری چطور دست به دست هم می دهد و موجب می شود گره های توسعه نیافتگی در ایران باز نشود. اولین واقعیت این است که هم روشنفکران و هم جامعه ایران پیوسته روی این استدلال مانور می دهند که مشکل مصرف بالای بنزین، خودروسازها هستند. در واقع خودروسازها به دلیل عرضه خودروهایی با میزان مصرف بالا هزینه بالای بنزین را به اقتصاد کشور تحمیل کرده اند. روشنفکران وقتی می خواهند این ایده را در افکار عمومی جا بیندازند، معمولا این قضیه را به گروه های ذی نفع خودروساز و قطعه ساز ربط می دهند و با مافیایی کردن مسئله درواقع چنین القا می کنند که خیر جامعه قربانی مصالح اقلیتی از آنها شده است، زیرا اگر خودروسازها تعطیل می شدند مردم از خودروهای خارجی باکیفیت تر و کم مصرف تر بهره مند می شدند. در واقع برخی ادعا می کنند دولت اول خودروی کم مصرف به جامعه تحویل دهد، بعد قیمت بنزین را افزایش دهد. این نگاه که در بادی امر بسیار جذاب و منطقی به نظر می رسد، مفروضاتی دارد که می توان درباره برخی از آنها مناقشه کرد. مهم ترین فرض این نگاه این است که مصرف بالای بنزین عمدتا ناشی از مصرف بالای خودرو است اما واقعیت آن است که مصرف بالای بنزین تابعی از حداقل دو عامل است: قصد سفر و دیگری مصرف بنزین به ازای هر کیلومتر جابه جایی.
در این نگاه اهمیت قیمت بنزین در ایجاد انگیزه یا کاهش انگیزه برای سفر نادیده گرفته شده و فرض شده حجم سفرها مشخص است و همه سفرهای درون و برون شهری امری ثابت و ضروری است و تنها مسئله اصلی این است که با خودروهای موجود با هر سفر چقدر سوخت مصرف خواهد شد. واقعیت این است که این گونه نیست و هزینه جابه جایی نقش مهمی در تصمیم گیری برای سفر خواهد داشت. آنچه کشورهای اروپایی را از ترافیک شدید نجات داده است، فقط حمل ونقل عمومی نیست، بلکه قیمت بالای بنزین است! بله با توجه به مصرف پایین بنزین در خودروهای پیشرفته کشورهای توسعه یافته اگر قیمت بنزین پایین بود آنجا را نیز ترافیک قفل می کرد، ولی نظام سیاست گذاری آنجا با تحمیل هزینه بالای بنزین و اقسام هزینه های مختلف نظیر هزینه بالای پارکینگ، انگیزه سفر درون شهری یا برون شهری با خودرو را به شدت کاهش می دهد و افراد را به سفرنرفتن، سفر با دوچرخه یا پیاده و سفر با حمل ونقل عمومی سوق می دهد.
پدیده جالب تر آن است که نخبگان و روشنفکران این دیار همه گونه تحلیل عرضه می کنند تا قیمت بنزین گران نشود؛ برای مثال گفته می شود اگر بنزین گران شود فلان قدر اشتغال از بین می رود و دیگری می گوید اگر بنزین گران شود به دلیل تشدید کسری بودجه و دامن زدن به انتظارات تورمی یا بالابردن هزینه تمام شده بهمان درصد تورم اضافه خواهد شد. نکته جالب این است که هم زمان در رسانه ها این گزارش منتشر می شود در سال های گذشته هزینه واردات بنزین حدود ١٥٠ میلیارد دلار بوده است! آن وقت همان افرادی که با گران شدن قیمت بنزین مخالفت می کردند به این موضوع می پردازند که چه دست هایی از این واردات منتفع شده و چه رانتی متوجه چه کسانی شده است!
نقش برخی مدعیان با این به ظاهر استدلال هایی که علیه افزایش بنزین عرضه می کنند، فقط موجب می شود مقاومت اجتماعی در برابر این اصلاح اقتصادی بیشتر شود و سیاست گذاران را به تردید افکنند. همه می دانیم سیاست مداران به اندازه کافی انگیزه دارند که منافع کوتاه مدت را به منافع بلندمدت ترجیح دهند. فقط کافی است جامعه با مقاومت در برابر سیاست های اصلاحی و روشنفکران با تئوریزه کردن تداوم سیاست های غلط گذشته آنها را به تداوم وضع موجود سوق دهند. البته اگر این روند ادامه یابد، دود آن به شکل آلودگی هوا، ترافیک و هرز منابع کشور به چشم خود جامعه و همان روشنفکران خواهد رفت و تاخیر در اصلاحات اقتصادی فقط هزینه اصلاح را بیشتر می کند اما ضرورت آن را منتفی نخواهد کرد. پایین نگه داشتن قیمت بنزین با توجیهاتی چون تورم زایی و فشار آن بر اقشار ضعیف پیوسته کمک کرده تا اقشار برخوردار و تا حدی طبقه پایین از منافع ارزان بودن بنزین بهره مند شوند. درواقع ائتلافی میان طبقه متوسط و طبقه غنی برای مقاومت اجتماعی در قبال بنزین ایجاد شد که زیان آن فقط متوجه اقشار فقیر شد و متاسفانه روشنفکران نقش تئوریزه کردن این ائتلاف شوم را ایفا کردند. نشان این وضع نیز آن بود که وقتی پروژه نقدی کردن یارانه (که به اشتباه هدفمندکردن نامیده شد) اجرا شد، طبقات فقیر از این کار راضی بودند اما طبقات متوسط و غنی در زمره مخالفان آن قرار گرفتند و آن را با برچسب پوپولیسم محکوم کردند. بماند که اشتباه آقای احمدی نژاد در نرخ گذاری آن و کسری بودجه این طرح و فشار آن بر منابع عمومی دولت، بهانه کافی در اختیار اقشار برخوردار و متاسفانه دولت قرار داد تا اصل نقدی کردن یارانه ها را که اقدامی درست بود، زیر سوال ببرند.
موضوع بنزین به خوبی نشان می دهد چگونه با کمک روشنفکران ائتلاف مذمومی به زیان طبقه فقیر شکل گرفته و پیوسته تخصیص منابع عمومی به شکل ناعادلانه انجام می شود. این مصداق کافی است که به این فرض هم فکر کنیم که گناه بی عدالتی موجود فقط برعهده حکومت نیست بلکه روشنفکران و دیگر بخش های جامعه نیز در آن سهیم هستند! در سال ١٣٨٠ که ایران حدود ١٧ میلیون خانوار داشت، فقط سه میلیون خودروی شخصی وجود داشت و به سادگی دیده می شد که اکثر بهره برداران از بنزین ارزان اقشار برخوردار بودند، همان استدلال هایی علیه افزایش قیمت بنزین ارائه می شد که امروز می شود. بد نیست اشاره کنیم که امروزه تعداد خودروها به بیش از ١٥ میلیون خودرو رسیده و بازهم اقشار فقیر از بنزین ارزان نفع مستقیمی نمی برند و فقط گذشت زمان اجرای این سیاست درست را به مراتب سخت تر کرده است. کافی است به این سیاست توجه کنیم تا دریابیم که اولا اگرچه در لفظ همه با اصلاح ساختار اقتصادی موافق هستند اما چگونه در مصادیق اختلاف نظرها موجب شده که اصلاح ساختار اقتصادی در عمل انجام نشود. ثانیا این تجربه نشان می دهد که با انجام ندادن یک سیاست درست اجرای آن در آینده به مراتب سخت تر خواهد شد و گذشت زمان مسئله را منتفی نخواهد کرد. ثالثا این نمونه نشان می دهد که چگونه منافع طبقه متوسط و غنی در پیوندی نامیمون و به زیان اقشار ضعیف با هم ترکیب شده و چگونه مقاومتی اجتماعی علیه هر اقدامی که این منافع را تهدید کند، شکل می گیرد. البته اینجا دیگر نمی توان گناه بی عدالتی را فقط متوجه ساختار رسمی کرد بلکه نقش جامعه و نخبگان در این اجحاف علیه اقشار ضعیف چشمگیر است.
*روزنامه شرق

ارسال نظر شما

Protected by FormShield

اخبار خواندنی

در معرض کاهش رشد اقتصادی

شکاف در غرب

انتخاب بین دو ریسک

باج‌خواهی از چینی‌ها

وال‌استریت؛ پایین‌تر از انتظار

عملکرد اقتصادی ترامپ

تحریک بی‌اثر مصرف‌کنندگان

اندکی بیندیشیم و مشورت کنیم

ایتالیایی ها در ایران می مانند؟

سلیقه مدیریتی با مشارکت عمومی همخوانی ندارد

آغاز خصوصی‌سازی

برجام و بایسته‌های امروز ما

دورنمای توافق پس از خروج ترامپ

راستی‌آزمایی تضمین‌های عملی

ارکان هژمونی آمریکایی

مذاکرات با اروپا برای حفظ برجام

فرار سرمایه کشور را فقیر می کند

ژاپن چطور نجات یافت؟

نقش مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها در توسعه پایدار

هفته‌ای پرچالش با شاخص‌های مثبت برای اقتصاد ایران

نرخ ارز و جزئیات فراموش‌شده

عوامل کلیدی تاثیرگذار

تکرار تجارب قبلی؟

بورس پس از خروج ترامپ

واکنش با تاخیر در بازار سرمایه

برای مقررات‌زدایی به عزم ملی نیاز داریم

پذیرش بازار ارز

پنج مانع پیش‌رو

دو هدف دست نیافتنی

داستان روسیه و پوتین

کسب محبوبیت نفتی

چرا نتوانستیم به خوبی از برجام بهره ببریم؟

روش های غلط خصوصی سازی را کنار بگذاریم

افراد تکراری، افکار تکراری

ضرورت مدیریت تغییر در ایران

فصل تجارت سایت خبری تحلیلی اقتصاد

آگهی ها

  • کانال رسمی سایت فصل تجارت
  • باشگاه نخبگان، خبرنگان و کارآفرینان
  • آگهی و تبلیغات در فصل تجارت
  • معرفی کسب و کار و تبلیغ محصولات
  • تعرفه آگهی های فصل تجارت