تربیت دوقلوها؛ از مهار حسادت تا تقویت استقلال

فصل تجارت - یک روانشناس با تاکید بر ضرورت به‌رسمیت‌ شناختن هویت مستقل دوقلوها، از والدین خواست ضمن پرهیز از مقایسه، برچسب‌زنی و سنجش یک کودک با موفقیت‌های دیگری، عدالت تربیتی را نه در رفتار یکسان، بلکه در مدیریت چالش‌هایی مانند وابستگی، رقابت و تفاوت‌های دوران بلوغ و پاسخگویی به نیازهای فردی هرکدام جست‌وجو کنند.
پریسا ارجمندی روانشناس درباره چگونگی حفظ هویت مستقل دوقلوها در کنار یکدیگر، گفت: اصل مهم این است که آن‌ها دو کودک‌اند، نه یک واحد. والدین باید از همان سال‌های نخست، علایق، دوستان، وسایل و حتی ویژگی‌های شخصیتی هر کودک را جداگانه به رسمیت بشناسند. بهتر است از عبارت‌هایی مانند «دوقلوها همیشه با هم ...» کمتر استفاده شود و هر کودک با نام خودش خطاب قرار گیرد.
جداسازی در مدرسه لازم است یا خیر؟
وی در خصوص ضرورت جداسازی دوقلوها در محیط‌های آموزشی، اظهار کرد: یک نسخه برای همه دوقلوها وجود ندارد. اگر کنار هم بودن باعث آرامش و عملکرد بهتر هر دو کودک شود، جداسازی ضرورتی ندارد؛ اما اگر یکی دائما به دیگری وابسته باشد، مقایسه شوند، رقابت شدید میان آن‌ها شکل بگیرد یا یکی در سایه دیگری قرار گیرد، جدا بودن کلاس یا بخشی از فعالیت‌ها می‌تواند مفید باشد. تصمیم بهتر است براساس نیاز هر کودک و با مشارکت مدرسه و والدین گرفته شود.
این روانشناس با اشاره به مقایسه‌های مداوم اطرافیان و ضرورت حفظ حریم خصوصی دوقلوها، گفت: والدین باید محترمانه،اما قاطعانه جلوی مقایسه را بگیرند و بگویند که ترجیح می‌دهند هر کودک با مسیر رشد خودش مقایسه شود. مسائل درسی، عاطفی، رفتاری یا نقاط ضعف یکی از کودکان نباید در حضور دیگری یا دیگر اعضای خانواده مطرح شود. حتی شوخی‌هایی مانند «این یکی باهوش‌تر است» می‌تواند در ذهن کودک به یک هویت ثابت تبدیل شود.
این روانشناس تاکید کرد: تصمیم‌گیری در این زمینه بهتر است براساس نیاز هر کودک و با مشارکت والدین و مدرسه انجام شود.
راهکارهای کاهش حسادت میان دوقلوها
ارجمندی درباره راهکارهای کاهش حسادت میان دوقلوها بیان کرد: به جای تلاش برای اینکه آن‌ها هیچ‌گاه حسادت نکنند، باید به آن‌ها یاد داد که این احساس را مدیریت کنند. والدین می‌توانند احساس هر کودک را بدون قضاوت نام‌گذاری کنند، برای دریافت توجه والدین نوبت مشخص داشته باشند و موفقیت یکی را جشن بگیرند، بدون اینکه دیگری بازنده تلقی شود.
وی ادامه داد: استفاده کمتر از رقابت مستقیم و اختصاص‌دادن زمان جداگانه برای هر کودک، از دیگر راهکارهای موثر در کاهش حسادت میان دوقلوهاست.
این روانشناس به بهترین تکنیک برای «زمان اختصاصی» با هر دوقلو اشاره کرد و گفت: لازم نیست زمان طولانی باشد؛ کیفیت مهم‌تر از مدت زمان است. مثلا روزانه 15 تا 20 دقیقه وقت مخصوص من و تو داشته باشید. در این زمان، کودک و والد با هم انتخاب کنند چه فعالیتی انجام شود و کودک تا حد امکان تلفن همراه و حواس‌پرتی را کنار بگذارد.
ارجمندی با بیان نکته‌ای مهم اضافه کرد: این زمان نباید همیشه با خرید، جایزه یا تفریح گرانقیمت همراه باشد؛ گفت‌وگو، پیاده‌روی، بازی یا حتی درست‌کردن یک خوراکی ساده هم کافی است.
وی با بیان این‌که آیا تربیت دوقلوها نسبت به تک‌قلوها به رویکرد تربیتی کاملا متفاوتی نیاز دارد، اظهار کرد: اصول تربیتی یکسان است، اما اجرای آن پیچیده‌تر می‌شود؛ زیرا دوقلوها هم‌زمان در یک خانواده و تقریبا در یک مرحله رشدی قرار دارند و به همین دلیل، احتمال مقایسه و رقابت میان آن‌ها بیشتر است.
این روانشناس ادامه داد: والدین باید به‌طور هم‌زمان دو نیاز را ببینند؛ نیاز هر کودک به تعلق داشتن و نیاز او به استقلال.
موفقیت یکی از دو قلوها نباید معیار ارزشمندی دیگری باشد
ارجمندی با اشاره به این‌که اگر یکی از دوقلوها در مدرسه پیشرفت بهتری نسبت به دیگری داشته باشد، باید از سرخوردگی کودک دیگر جلوگیری کنیم، بیان کرد: نباید موفقیت یک کودک را پنهان کرد، اما نباید آن را به معیار ارزشمندی کودک دیگر تبدیل کرد. به جای گفتن «ببین خواهرت یا برادرت چه نمره‌ای گرفته است»، بهتر است گفته شود «من پیشرفت تو را نسبت به عملکرد قبلی خودت می‌بینم.»
این روانشناس افزود: هدف‌گذاری باید فردی باشد. ممکن است نقطه قوت یکی از دوقلوها در ریاضی و توانمندی دیگری در هنر، ورزش، ارتباط اجتماعی یا حل مساله باشد.
وی در خصوص این موضوع که وابستگی افراطی بین دوقلوها چگونه است و در چه سنی باید نسبت به آن نگران باشیم، گفت: صمیمیت زیاد میان دوقلوها به‌خودی‌خود مشکل نیست. نگرانی زمانی مطرح می‌شود که یکی یا هر دو کودک بدون حضور دیگری نتوانند عملکرد طبیعی داشته باشند؛ برای مثال، نتوانند جداگانه دوست پیدا کنند، فعالیت مستقلی انجام دهند یا تصمیم بگیرند و در صورت نبود دیگری، دچار اضطراب شدید شوند و سن به‌تنهایی معیار تشخیص نیست؛ شدت وابستگی و میزان اختلالی که در زندگی کودک ایجاد می‌کند، اهمیت بیشتری دارد.
والدین چه زمانی باید در اختلاف دوقلوها مداخله کنند؟
ارجمندی ادامه داد: والدین لازم نیست هر اختلافی را حل کنند؛ زیرا اختلاف سالم می‌تواند بخشی از یادگیری مهارت حل تعارض باشد. با این حال، باید مرز روشنی وجود داشته باشد؛ کودکان می‌توانند با یکدیگر اختلاف داشته باشند، اما اجازه آسیب‌زدن، تحقیرکردن یا تهدید یکدیگر را ندارند. اگر تعارض شدید، مداوم یا همراه با آسیب و ترس باشد، مداخله والدین ضروری است.
وی درباره تشدید تفاوت‌های جسمی و روانی میان دوقلوها در دوران بلوغ گفت: حتی دوقلوهای همسان نیز الزاما با یک سرعت رشد نمی‌کنند. ممکن است یکی زودتر وارد تغییرات بلوغ شود، ظاهر متفاوت‌تری پیدا کند یا از نظر عاطفی آمادگی متفاوتی داشته باشد.
این روانشناس افزود: در این مرحله، مقایسه بدنی می‌تواند بسیار آسیب‌زا باشد. والدین باید به هر نوجوان اجازه دهند بلوغ را به‌عنوان مسیری شخصی تجربه کند و درباره تغییرات جسمی، حریم خصوصی و احساسات، گفت‌وگویی امن و بدون قضاوت داشته باشند.
ارجمندی درباره این تصور که والدگری یکسان همواره به معنای عدالت است، بیان کرد: عدالت همیشه به معنای رفتار کاملا یکسان نیست. ممکن است یکی از دوقلوها به زمان بیشتری برای درس‌خواندن، حمایت عاطفی بیشتر یا محدودیت متفاوتی نیاز داشته باشد. اصل مهم این است که برابری یعنی هر دو ارزشمندند؛ اما عدالت یعنی هرکدام آنچه برای رشد سالم خودش نیاز دارد دریافت کند.
وی در پایان گفت: مهم‌ترین وظیفه والدین دوقلوها این نیست که همواره میان آن‌ها مساوات ایجاد کنند، بلکه باید کمک کنند هر یک در کنار داشتن رابطه‌ای سالم با دوقلوی خود، هویتی مستقل و ارزشمند بسازد.
ایسنا