فصل تجارت - یک مقام مسئول وزارت راه گفت: برنامه ساماندهی و تمرکززدایی از مجموعه شهری تهران و البرز به تصویب رسید و از سال 1400 تاکنون، حدود 170 هزار هکتار زمین تأمین شده است.
به گزارش فصل تجارت، غلامرضا کاظمیان، دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی، امروز (دوشنبه،4 آبان) در نشست خبری با تأکید بر ضرورت توجه به دانش تخصصی شهرسازی و معماری، اظهار کرد: اگرچه همهذی‌نفعان توسعه شهری می‌توانند و باید درباره مسائل شهرسازی اظهارنظر کنند، اما شهرسازی و فرایند توسعه شهری،دانش تخصصی است و مبانی علمی مشخصی دارد.
وی افزود: یکی از اصول اساسی شهرسازی، مشارکت جمعی و عمومی در تهیه طرح‌هاست که با رعایت مبانی علمی وتخصصی می‌تواند مسیر درستی را طی کند. بنابراین، باید میان مباحث عمومی و کلی درباره مسائل شهری و مباحث تخصصی این حوزه تفاوت قائل شد.
کاظمیان با اشاره به تعداد شهرهای کشور و تقسیم مسئولیت در تهیه و تصویب طرح‌های شهری بیان کرد: در حال حاضر،کشور هزار و 466 شهر دارد که 187 شهر از آن‌ها بیش از 50 هزار نفر جمعیت دارند. بنابراین، بیش از هزار و 200 شهرکشور جمعیتی کمتر از 50 هزار نفر دارند.
وی ادامه داد: تعداد جمعیت شهرها، به‌ویژه آستانه 50 هزار نفر، در تعیین مسئولیت تهیه طرح‌ها و نظارت بر اجرای آن‌ها اهمیت دارد. بر اساس ضوابط و قوانین موجود، تهیه و تصویب طرح‌های شهرهای زیر 50 هزار نفر در استان‌ها انجام می‌شود و شورای عالی شهرسازی و معماری ایران صرفاً نظارت کلی و انطباق این طرح‌ها با سیاست‌های کلان شهرسازیرا بر عهده دارد.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی تصریح کرد: طرح‌های شهرهای زیر 50 هزار نفر برایتصویب به شورای عالی شهرسازی و معماری ارجاع نمی‌شوند، بلکه نسخه نهایی آن‌ها برای بررسی و انطباق باسیاست‌های کلی شهرسازی ارائه می‌شود. در حال حاضر نیز طرح‌هایی که از این بابت به شورای عالی ارجاع شده‌اند،تعیین تکلیف شده‌اند و تلاش می‌شود سایر فرایندها نیز در اسرع وقت انجام شود.
وی تاکید کرد: این موضوع نشان‌دهنده تمرکززدایی در فرایند تهیه و تصویب طرح‌های شهری است که سال‌هاست بر اساسقانون اجرا می‌شود. در مقابل، طرح‌های شهرهای بالای 50 هزار نفر جمعیت و مراکز استان‌ها باید مطابق قانون در شورایعالی شهرسازی و معماری بررسی شوند.
کاظمیان با اشاره به تقسیم وظایف دستگاه‌های اجرایی در تهیه طرح‌های شهری اظهار کرد: شهرهای زیر 50 هزار نفر جمعیت نیز بر اساس نوع طرح مورد نیاز به دو دسته تقسیم می‌شوند. تهیه طرح جامع برای این شهرها بر عهده اداره کل راه و شهرسازی استان است و تهیه طرح هادی شهری نیز بر عهده وزارت کشور و استانداری‌های مربوطه قرار دارد.
وی یادآور شد: برای شهرهایی که به‌تازگی تشکیل شده‌اند و جمعیت کمتری دارند، طرح هادی شهری تهیه می‌شود. همچنین برای شهرهای زیر 50 هزار نفر که پیش‌تر دارای طرح جامع بوده‌اند، بازنگری طرح جامع و در ادامه تهیه طرح تفصیلی یاطرح جامع تفصیلی انجام می‌شود.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به تغییر رویکرد در تهیه طرح‌های جامع شهری گفت: از سال 1400، بر اساس مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری، رویکرد جدیدی برای تهیه طرح‌های جامع شهری باعنوان «نگرش و روش نوین تهیه طرح‌های جامع شهری» در دستور کار قرار گرفت.
وی ادامه داد: این مصوبه بر اساس مجموعه مطالعات، نقدها و بررسی‌هایی تدوین شد که طی حدود 4 دهه درباره طرح‌های جامع شهری پیشین انجام شده بود. در این بررسی‌ها، اشکالات این طرح‌ها از نظر محتوا، میزان تحقق اهداف و سایرمسائل مرتبط با برنامه‌ریزی شهری مورد توجه قرار گرفت.
کاظمیان تصریح کرد: همچنین در طول حدود 40 سال گذشته، نظریه‌ها و تکنیک‌های جدیدی در حوزه شهرسازی در جهانمطرح شده است که ضرورت بازنگری در رویکردهای پیشین و استفاده از روش‌های نوین در تهیه طرح‌های شهری را افزایشمی‌دهد.
وی با بیان اینکه رویکرد جدید ابتدا برای شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت در نظر گرفته شده بود، اظهار کرد: در ادامه،دامنه اجرای این رویکرد به شهرهای کوچک‌تر نیز گسترش یافت. سه ویژگی اساسی طرح‌های جامع شهری جدید، زمینه‌گرابودن، مسئله‌محور بودن و مشارکتی بودن است. این طرح‌ها باید بر اساس مسائل خاص هر شهر تهیه شوند و به حل مشکلات واقعی آن کمک کنند؛ بنابراین، انجام مطالعات عمومی و تکراری یکسان برای همه شهرها، رویکرد اصلی در تهیه این طرح‌ها نیست.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی تصریح کرد: زمینه‌گرا بودن به این معناست که طرح‌هایشهری متناسب با ویژگی‌های هر شهر، از جمله شرایط اقلیمی، جغرافیایی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن تهیه شوند وظرفیت‌های موجود در هر منطقه مورد توجه قرار گیرند.
وی یادآور شد: مشارکتی بودن نیز به معنای مشارکت ذی‌نفعان شهری در فرایند تهیه طرح‌ها بر اساس چارچوب‌هایتعیین‌شده است. در همین راستا، طی ماه‌های گذشته دستورالعمل مشارکت شهری در تهیه طرح‌ها تصویب و ابلاغ شده است.
طرح‌های جامع شهری با رویکرد جدید تدوین می‌شوند
این مقام مسئول با اشاره به روند تهیه و تصویب طرح‌های جامع شهری اظهار کرد: بیش از 60 طرح جامع شهری در چارچوب رویکرد جدید در حال تصویب است که برخی از آن‌ها مراحل تصویب نهایی را به پایان رسانده‌اند، برخی در مراحل پایانی تصویب قرار دارند و تعدادی نیز همچنان در جریان بررسی هستند.
وی افزود: مرحله نخست طرح جامع شهر اصفهان در همین چارچوب تهیه و تصویب شده است. همچنین طرح جامع شهر ارومیه نیز با این رویکرد تهیه و تصویب شده است. شهرهای پیرانشهر، بوکان و برخی شهرهای دیگر نیز در این چارچوب مورد توجه قرار دارند. همچنین تهیه طرح‌های جامع شهرهای شیراز، کرمان و یزد در دستور کار قرار گرفته و این فرایند در حال انجام است.
کاظمیان بیان کرد: طرح‌های تفصیلی که در ادامه طرح‌های جامع شهری تهیه می‌شوند و نگرش روش نوین در حال تدوین هستند و پس از تکمیل فرایند تهیه، برای تصویب ارائه خواهند شد.
وی تصریح کرد: بر اساس قانون، طرح‌های تفصیلی در کمیسیون ماده 5 به تصویب می‌رسند و دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مسئولیت انطباق این طرح‌ها با طرح جامع را بر عهده دارد. این وظیفه در استان‌ها از طریق ادارات کل راه و شهرسازی و در سطح کشور از طریق دفتر نظارت انجام می‌شود.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به مسئولیت‌های وزارت راه و شهرسازی در حوزه تأمین زمین برای توسعه شهری و روستایی گفت: یکی دیگر از موضوعات مهم در حوزه شهرسازی و معماری، تأمین زمین برای توسعه شهری و روستایی است. سیاست‌گذاری در این زمینه، تأمین مستقیم زمین در محدوده‌های مربوط و تصویب آن در برخی موارد و همچنین نظارت بر نحوه تأمین زمین در سایر موارد، از جمله وظایف معاونت شهرسازی و معماری و دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری است.
وی با اشاره به ماده 50 قانون برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: یکی از مواد مهم این برنامه، ماده 50 است که دولت را مکلف کرده ظرفیت سکونتگاهی کشور را به میزان 0.2 درصد از مساحت کشور، معادل 330 هزار هکتار، افزایش دهد.
کاظمیان افزود: این افزایش ظرفیت سکونتگاهی هم شهرها و هم روستاها را شامل می‌شود و تأمین زمین صرفاً به معنای الحاق زمین به محدوده شهرها نیست. هر نوع تأمین زمین، اعم از تغییرات در طرح جامع، طرح هادی، افزایش محدوده شهرها، ایجاد شهرهای جدید و احداث شهرک‌های جدید، در چارچوب این سیاست قرار می‌گیرد.
وی ادامه داد: در اجرای این قانون باید به الزامات و ملاحظات تعیین‌شده نیز توجه شود. از جمله این الزامات، خودداری از تأمین زمین در اراضی کشاورزی درجه یک و دو، پرهیز از اراضی در معرض مخاطرات طبیعی و اولویت دادن به شهرهای کوچک و میانی و شهرهای مرزی است.
تامین زمین نباید به احتکار و اسراف منجر شود
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی تصریح کرد: بنابراین، تأمین زمین برای توسعه سکونتگاهی کشور هم بُعد کمی و هم بُعد کیفی دارد و هر دو بُعد باید در مصوبات و فرایندهای اجرایی مورد توجه قرار گیرند.
وی با تأکید بر ضرورت تأمین زمین متناسب با نیازهای کشور گفت: تأمین زمین برای توسعه شهری و روستایی از وظایف ذاتی وزارت راه و شهرسازی است و این کار باید بر اساس سیاستی مشخص انجام شود؛ به این معنا که به هر میزان که برای توسعه شهری و روستایی نیاز باشد، زمین تأمین کنیم، نه با احتکار و نه با اسراف.
کاظمیان یادآور شد: باید به اندازه‌ای زمین تأمین شود که پاسخگوی همه نیازها باشد، اما نباید بیش از میزان مورد نیاز زمین تأمین کرد؛ زیرا در این صورت، هزینه‌های آماده‌سازی، نگهداری و مدیریت شهری می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. تأمین زمین باید متناسب با شاخص‌های توسعه شهری و امکان تحقق آن انجام شود.
88 هزار هکتار زمین در برنامه هفتم تأمین شد
وی با تشریح عملکرد تأمین زمین در برنامه هفتم پیشرفت اظهار کرد: در دو سال و نیم سپری‌شده از اجرای برنامه هفتم، حدود 88 هزار هکتار زمین در مجموع تأمین شده است.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی افزود: از این میزان، حدود 41 هزار و 600 هکتار از طریق الحاق زمین و بازنگری طرح‌های جامع شهری تأمین شده است. همچنین حدود 37 هزار و 370 هکتار در حوزه‌های روستایی به این ظرفیت افزوده شده و حدود هزار و 400 هکتار نیز از طریق افزایش بهره‌وری در داخل بافت‌های شهری تأمین شده است؛ رقمی که متأسفانه پایین است.
وی ادامه داد: حدود 8 هزار و 400 هکتار نیز در قالب شهرهای جدید و شهرک‌ها طی این دو سال و نیم تصویب شده و وارد چرخه توسعه شده است. البته تصویب زمین، نخستین گام این فرایند محسوب می‌شود و مراحل بعدی باید طی شود.
کاظمیان با اشاره به مراحل بعدی بهره‌برداری از زمین‌های تأمین‌شده گفت: زمین‌هایی که متعلق به مردم و بخش خصوصی هستند، بر اساس ضوابط و مقررات از طریق شهرداری‌ها وارد چرخه توسعه می‌شوند.
وی یادآور شد: زمین‌های متعلق به دولت که قرار است در چارچوب نهضت ملی مسکن مورد استفاده قرار گیرند نیز از طریق سازمان ملی زمین و مسکن یا شرکت عمران شهرهای جدید آماده‌سازی می‌شوند. در ادامه، تخصیص زمین به متقاضیان، تأمین منابع مالی و سایر اقدامات لازم انجام می‌شود تا این زمین‌ها مراحل لازم برای تولید مسکن را طی کنند.
170 هزار هکتار زمین طی 6 سال تأمین شد
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به عملکرد تأمین زمین در اجرای قوانین حوزه مسکن اظهار کرد: علاوه بر قانون برنامه هفتم پیشرفت، قانون جهش تولید و تأمین مسکن نیز از سال 1400 در دستور کار قرار دارد و بر اساس عملکرد مجموعه همکاران فعلی و پیشین وزارت راه و شهرسازی، از سال 1400 تاکنون حدود 170 هزار هکتار زمین تأمین شده است.
وی با اشاره به مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران اظهار کرد: از مرداد سال 1403 تا پایان مهر سال 1405، در مجموع حدود 330 مصوبه در این شورا به تصویب رسیده است. از این تعداد، 14 مصوبه مربوط به طرح‌های ویژه، هفت مصوبه مربوط به اراضی نظامی و پادگان‌ها در حوزه نیروهای مسلح و 42 مصوبه مربوط به الحاق زمین و تغییر محدوده‌ها برای اجرای نهضت ملی مسکن بوده است.
کاظمیان ادامه داد: همچنین 72 مصوبه درباره مغایرت‌های اساسی طرح‌های شهری به تصویب رسیده است. منظور از مغایرت اساسی، مواردی است که مصوبات کمیسیون ماده 5 در استان‌ها با اساس طرح جامع شهری مغایرت داشته باشد. در چنین شرایطی، موضوع باید مطابق قانون در شورای عالی شهرسازی و معماری بررسی شود و ممکن است مورد تأیید قرار گیرد، اصلاح شود یا به تصویب نرسد.
وی تصریح کرد: در حوزه شهرک‌ها و شهرهای جدید نیز 16 مصوبه، در حوزه ضوابط و مقررات 19 مصوبه و در حوزه طرح‌های جامع شهری 36 مصوبه به تصویب رسیده است. همچنین 106 مصوبه به شهرهای زیر 50 هزار نفر جمعیت اختصاص داشته است.
کاظمیان با اشاره به برخی مصوبات مهم شورای عالی شهرسازی و معماری ایران گفت: در حوزه سیاست‌گذاری شهری، چارچوب برنامه آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی که از سوی بنیاد مسکن پیشنهاد شده بود، بررسی و تصویب شد. همچنین دستورالعمل مشارکت عمومی در تهیه طرح‌های جامع شهری از دیگر مصوبات این شورا بوده است.
مشوق‌های شهرسازی برای بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده از جنگ تصویب شد
وی تاکید کرد: ضوابط و مشوق‌های شهرسازی برای بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده از جنگ نیز در یکی از جلسات اخیر شورا به تصویب رسید. بر اساس این مصوبه، چارچوب مشخصی برای اعمال مشوق‌های شهرسازی تعیین شده و اختیار اجرای آن در اختیار استان‌ها قرار گرفته است تا در هر شهر، اقدامات لازم را در چارچوب تعیین‌شده و از طریق کمیسیون ماده 5 تصویب و اجرا کنند.
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی ادامه داد: موضوع بلندمرتبه‌سازی نیز از دیگر محورهای مهم و چالش‌برانگیز در حوزه شهرسازی است که در مصوبات شورا مورد توجه قرار گرفته است.
وی با تشریح رویکرد وزارت راه و شهرسازی در زمینه بلندمرتبه‌سازی اظهار کرد: نگاه وزارتخانه این است که بلندمرتبه‌سازی یکی از راهکارهای تأمین فضای مورد نیاز زندگی شهری محسوب می‌شود؛ اما این موضوع صرفاً به کاربری مسکونی محدود نیست و می‌تواند سایر کاربری‌ها را نیز در بر بگیرد.
مرتبه‌سازی در همه شهرها مجاز نخواهد بود
کاظمیان افزود: بلندمرتبه‌سازی قرار نیست در همه شهرها و همه محدوده‌ها اجرا شود، بلکه باید در شهرهایی که ضرورت و توجیه لازم وجود دارد، محدوده‌های مناسب برای آن تعیین شود. در این چارچوب، مشخص خواهد شد که در کدام بخش‌های شهر امکان بلندمرتبه‌سازی وجود دارد و در کدام مناطق این اقدام مجاز نیست.
وی تصریح کرد: تعیین ضوابط و محدوده‌های بلندمرتبه‌سازی به ایجاد شفافیت برای ذی‌نفعان، سرمایه‌گذاران و توسعه‌گران شهری کمک می‌کند و راهنمای مناسبی برای تصمیم‌گیری آن‌ها خواهد بود. همچنین شهروندان می‌توانند با آگاهی از ضوابط هر محدوده، درباره سکونت در مناطق مختلف شهر تصمیم‌گیری کنند و از امکان یا عدم امکان بلندمرتبه‌سازی در آن محدوده در سال‌های آینده مطلع شوند.
دستورالعمل پناهگاه‌های شهری با هدف مقابله با حوادث تصویب شد
دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به سایر مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران گفت: دستورالعمل پناهگاه‌های شهری نیز با هدف افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر حوادث مختلف، به‌ویژه جنگ، به تصویب رسیده است.
شهر جدید مکران مرکزی با مدیریت بخش خصوصی توسعه می‌یابد
وی افزود: در حوزه توسعه شهرهای جدید نیز شهر جدید مکران مرکزی در سواحل دریای عمان به تصویب رسیده است. این شهر، نخستین شهر جدیدی خواهد بود که با مدیریت بخش خصوصی توسعه می‌یابد.
کاظمیان ادامه داد: از دیگر مصوبات شورا می‌توان به طرح موضعی محله‌های اوین و درکه در شهر تهران و طرح جامع 2300 هکتاری شمال قزوین اشاره کرد که در این شورا بررسی و تصویب شده‌اند.
برنامه تمرکززدایی از تهران و البرز تصویب شد
وی همچنین با اشاره به مصوبه برنامه اقدام عاجل برای ساماندهی، پالایش و تمرکززدایی از مجموعه شهری تهران و البرز اظهار کرد: این برنامه یکی از مصوبات مهم شورای عالی شهرسازی و معماری ایران است که در شهریور سال 1404 به تصویب رسید.
تکمیل می‌شود….