بحران پشت آمار؛ میلیون‌ها جوان بیرون از میدان زندگی

فصل تجارت - بیش از 24 درصد جوانان 15 تا 24 ساله ایران در گروه «نیت (NEET)» قرار دارند؛ یعنی نه شاغل‌اند، نه تحصیل می‌کنند و نه مهارتی می‌آموزند؛ آماری که اگرچه طی یک دهه روندی کاهشی داشته، اما همچنان از میانگین جهانی بالاتر است و هشداری جدی برای آینده بازار کار و سرمایه انسانی کشور محسوب می‌شود.
بررسی تازه‌ترین آمارهای پایگاه آماری سازمان بین‌المللی کار (ILO STAT) نشان می‌دهد 24.3 درصد از جوانان 15 تا 24 ساله ایران در گروه نیت (NEET) قرار دارند؛ شاخصی که سهم جوانانی را نشان می‌دهد که نه شاغل هستند، نه در حال تحصیل‌اند و نه در دوره‌های آموزشی یا مهارت‌آموزی شرکت می‌کنند. به بیان دیگر، از هر چهار جوان ایرانی، تقریباً یک نفر خارج از چرخه آموزش، مهارت و اشتغال قرار دارد؛ موضوعی که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی وضعیت گذار جوانان از نظام آموزشی به بازار کار به شمار می‌رود.
ایران با ثبت نرخ 24.3 درصد در جایگاه پنجاه‌وهشتم کشورهای مورد بررسی قرار گرفته است. این میزان اگرچه از میانگین جهانی حدود 20 درصد بالاتر است، اما نسبت به برخی کشورها وضعیت مطلوب‌تری دارد. بلاروس با 65.7 درصد بالاترین نرخ را در میان کشورهای فهرست‌شده به خود اختصاص داده است. پس از آن افغانستان با 43.8 درصد، تاجیکستان 41.3 درصد، عراق 36.9 درصد، آفریقای جنوبی 34.6 درصد، اردن 29.4 درصد، هند 25.5 درصد و عمان 25.5 درصد قرار دارند که همگی سهم بیشتری از جوانان خارج از چرخه کار و آموزش نسبت به ایران دارند.
در سوی دیگر جدول، کشورهایی قرار گرفته‌اند که توانسته‌اند بخش عمده‌ای از جمعیت جوان خود را وارد نظام آموزشی، مهارت‌آموزی یا بازار کار کنند. ترکیه با 23.3 درصد، اندونزی 21.4 درصد، عربستان سعودی 16.4 درصد، بریتانیا 14.4 درصد، آمریکا 11.6 درصد، فرانسه 11 درصد، امارات 8.9 درصد، سوئیس 7 درصد، روسیه 6.7 درصد، سنگاپور 6.5 درصد و ژاپن با تنها 3.1 درصد پایین‌ترین نرخ را در این شاخص ثبت کرده‌اند.
نگاهی به روند ده‌ساله این شاخص در ایران نشان می‌دهد وضعیت نسبت به گذشته بهبود یافته است. سهم کل جوانان ایرانی در گروه نیت (NEET) از 33.3 درصد در سال 2014 به 24.3 درصد در سال 2024 کاهش یافته است؛ یعنی طی یک دهه حدود 9 واحد درصد افت کرده است. این روند بیانگر کاهش تدریجی تعداد جوانانی است که خارج از چرخه آموزش، مهارت و اشتغال قرار دارند، هرچند هنوز فاصله قابل توجهی با میانگین جهانی و کشورهای موفق وجود دارد.
بررسی تفکیکی آمارها بر اساس جنسیت نیز نشان‌دهنده شکاف قابل توجه میان زنان و مردان است. سهم مردان جوان خارج از چرخه کار و آموزش از 18.4 درصد در سال 2014 به 15.4 درصد در سال 2024 رسیده است. در مقابل، نرخ زنان از 48.6 درصد به 34.1 درصد کاهش یافته است. هرچند روند نزولی در هر دو گروه مشاهده می‌شود، اما همچنان بیش از یک‌سوم زنان جوان در این گروه قرار دارند و فاصله آنان با مردان قابل توجه است.
روند سالانه نیز نشان می‌دهد کاهش این شاخص تقریباً بدون وقفه ادامه داشته است. نرخ کل از 33.3 درصد در سال 2014، به حدود 32 درصد در سال‌های 2015 تا 2018، حدود 30 درصد در سال 2019، نزدیک 29 درصد در سال 2020، کمتر از 28 درصد در سال 2021، حدود 27 درصد در سال 2022، نزدیک 26 درصد در سال 2023 و در نهایت به 24.3 درصد در سال 2024 رسیده است. همزمان نرخ مردان از 18.4 درصد به 15.4 درصد و نرخ زنان از 48.6 درصد به 34.1 درصد کاهش یافته که بیانگر بهبود تدریجی وضعیت در هر دو گروه است.
با وجود این روند مثبت، باقی ماندن بیش از یک‌چهارم جوانان ایرانی خارج از چرخه آموزش، مهارت‌آموزی و اشتغال همچنان زنگ خطری برای اقتصاد و بازار کار کشور است. تجربه کشورهایی مانند ژاپن، سنگاپور، سوئیس، امارات و روسیه نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری بر آموزش‌های مهارتی، تقویت پیوند میان دانشگاه و صنعت، توسعه کارآموزی، تسهیل ورود جوانان به بازار کار و افزایش فرصت‌های اشتغال پایدار، مهم‌ترین عوامل کاهش شاخص نیت (NEET) و بهره‌گیری مؤثر از سرمایه انسانی به شمار می‌روند.