زمین بازی در عصر آشوب

فصل تجارت - جنگ اوکراین و تشدید رقابت راهبردی میان آمریکا و چین یا تحولات چند سال اخیر در خاورمیانه مرز میان سیاست و اقتصاد را بیش از هر زمان دیگری کم کرده است. یک تصمیم سیاسی در هزاران کیلومتر آن‌سوتر می‌تواند زنجیره تامین کارخانه‌ای در سوی دیگری از جهان را مختل کند با هزینه‌های تامین مالی یک شرکت را افزایش دهد و بازار صادراتی آن را از دسترس خارج سازد. به همین دلیل، ریسک ژئوپلیتیک دیگر صرفا موضوعی برای سیاستمداران و تحلیلگران روابط بین‌الملل نیست و به یکی از مهم‌ترین متغیرهای تصمیم‌گیری مدیران بنگاه‌ها و سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. برخلاف آنچه عموم مردم تصور می‌کنند،

شوک‌های ژئوپلیتیک، اثر یکسانی بر همه شرکت‌ها ندارند. تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد بحران‌هایی که برای گروهی از بنگاه‌ها به معنای کاهش فروش، افت سودآوری و حتی خروج از بازار است، برای گروهی دیگر فرصت بازآرایی موقعیت رقابتی، جذب سرمایه و افزایش سود را فراهم می‌کند. همین دوگانگی، تصویری از دو جهان موازی را پیش روی اقتصاد قرار می‌دهد؛ چراکه درست در زمانی که برخی شرکت‌ها زیر بار نااطمینانی قد خم می‌کنند، برخی دیگر از دل همان آشفتگی، قدرتمندتر ظاهر می‌شوند. اقتصاد ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ با این تفاوت که بنگاه‌های ایرانی علاوه بر تنش‌های ژئوپلیتیک منطقه‌ای، سال‌هاست همزمان با محدودیت‌های ناشی از تحریم، نوسانات شدید ارزی، اختلال در تجارت خارجی و دشواری دسترسی به منابع مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا ریسک ژئوپلیتیک بر عملکرد بنگاه‌ها اثر می‌گذارد یا نه، بلکه این است که چه ویژگی‌هایی برخی شرکت‌ها را در برابر این شوک‌ها مقاوم‌تر می‌کند و چرا برخی دیگر در نخستین موج بی‌ثباتی، بخش مهمی از توان رقابتی خود را از دست می‌دهند. پاسخ به این پرسش برای سیاستگذارانی که در پی افزایش تاب‌آوری اقتصاد ایران هستند، ضرورتی انکارناپذیر است. باشگاه اقتصاددانان روزنامه «دنیای‌اقتصاد» در این پرونده با مرور شواهد بین‌المللی و تجربه کشورهای درگیر بحران، کوشیده نشان دهد در عصر نااطمینانی، مزیت رقابتی میان کسب‌وکارها به چه چیزی بستگی دارد؟