فصل تجارت - در اقدامی پرسشبرانگیز، ایرباس A320 شرکت هواپیمایی تابان در پرواز افتتاحیه به ترابزون، با نقش امضای آتاتورک بر دماغه خود به پرواز درآمد.
به گزارش فصل تجارت در جریان افتتاح خط پروازی جدید شرکت هواپیمایی تابان به مقصد ترابزون ترکیه، ایرباس A320 این شرکت با ویژگی متفاوتی مورد توجه حاضران قرار گرفت؛ امضای «مصطفی کمال آتاتورک»، بنیانگذار جمهوری ترکیه، بر روی دماغه این هواپیما نقش بسته است. این رخداد، فارغ از جنبههای فنی هوانوردی، واکنشهای انتقادی را در محافل تحلیلی و سیاسی به همراه داشته است.
آنگونه که بررسیها نشان میدهد، درج این امضا نه یک ضرورت فنی یا توافق بینالمللی، بلکه انتخابی شخصی از سوی مالک ترک این هواپیما بوده که با علایق خاص وی پیوند خورده است. با این حال، سوال اساسی اینجاست که چرا باید یک ایرلاین ایرانی، حامل نمادی باشد که در حافظه تاریخی ملت ایران و جهان اسلام، با رویکردهای اسلامستیزانه و غربگرایانه گره خورده است؟
هویتزدایی در پوشش تعاملات تجاری
کمال آتاتورک به عنوان بارزترین چهره غربگرا در جهان اسلام، با رویکردهایی که ریشه در بیهویتی فرهنگی داشت، تلاش کرد تا با حذف ارزشهای اسلامی، ترکیه را به سمت مدلهای تحمیلی غرب سوق دهد. اقداماتی همچون لغو خلافت، جایگزینی نظام حقوقی غربی به جای شریعت، اجباریسازی پوشش غربی، تعطیلی مدارس مذهبی و منع اذان و نماز به زبان اصلی، تنها بخشی از کارنامه اوست که همچنان مورد نقد جدی جریانهای اصیل اسلامی است.
حال این سوال مطرح میشود که در شرایطی که صنعت هوانوردی ایران برای حفظ استقلال و هویت خود در عرصه بینالمللی با دشواریهای متعددی دستوپنجه نرم میکند، چرا باید در ناوگان هواپیمایی کشور، نمادهای جریان غربزدگی به شکلی برجسته به نمایش درآید؟ استفاده از این نماد بر بدنه هواپیمای یک ایرلاین ایرانی در پروازی که قرار است نماد تعاملات دو کشور باشد، حامل پیامهای نامناسبی در حوزه دیپلماسی فرهنگی است.
کارشناسان حوزه فرهنگی و سیاسی معتقدند اگرچه شرکتهای هواپیمایی خصوصی ممکن است در توافقات اجاره هواپیما (ACMI) تابع شرایط مالک باشند، اما نهادهای ناظر بر صنعت هوایی و سازمان هواپیمایی کشوری نباید نسبت به «پوششهای تبلیغاتی» یا «نمادهای حکشده» بر بدنه هواپیماهایی که با پرچم و نشان جمهوری اسلامی ایران پرواز میکنند، بیتفاوت باشند. درج نمادهای افرادی که کارنامه تاریخیشان با حذف هویت اسلامی و تقابل با ارزشهای دینی عجین شده، نوعی دهنکجی به باورهای عمومی محسوب میشود.
محسن ابراهیمی، کارشناس مسائل استراتژیک در این باره میگوید: «صنعت هوانوردی تنها جابهجایی مسافر نیست؛ هواپیما سفیر پرنده یک کشور است. وقتی بر بدنه هواپیمای ایرانی، امضای شخصیتی نقش میبندد که در حافظه تاریخی، نماد تقابل با احکام الهی و اسلامزدایی است، ما عملاً در حال تبلیغ و عادیسازی این جریان فکری در افکار عمومی هستیم. متولیان امر باید در قراردادهای اجاره ناوگان، پیوستهای فرهنگی و هویت ملی را لحاظ کنند تا شاهد تکرار چنین صحنههایی نباشیم که شائبه بیتوجهی به ارزشهای انقلابی را تقویت میکند.»
به نظر میرسد این اتفاق، زنگ خطری برای مدیران صنعت هوایی است تا در نظارت بر آنچه در ناوگان هوایی کشور نقش میبندد، دقت نظر بیشتری به خرج دهند. نباید اجازه داد در لوای کسبوکار و تعاملات اقتصادی، هویت فرهنگی کشور به حاشیه برود و نمادهای مروج غربزدگی، بر پیشانی صنعت هوایی ایران خودنمایی کنند. انتظار میرود سازمان هواپیمایی با ورود به این موضوع، تذکرات لازم را برای حذف این قبیل نمادهای تفرقهانگیز از بدنه ناوگان هوایی کشور اعمال کند.