فصل تجارت - اقتصاد جهان از دوره‌ای مبتنی بر وفور نسبی منابع و زنجیره‌های تأمین گسترده، به دوره‌ای وارد شده که در آن دسترسی مطمئن به منابع فیزیکی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
به گزارش فصل تجارت، افزایش تقاضا برای انرژی، فلزات و زیرساخت‌های حیاتی، در کنار سال‌ها سرمایه‌گذاری ناکافی در برخی بخش‌های عرضه و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک، شرایط تازه‌ای را برای اقتصاد جهانی رقم زده است. تحلیلی که روز دوشنبه در رویترز منتشر شد، استدلال می‌کند که اقتصاد جهان از دوره‌ای مبتنی بر وفور نسبی منابع و زنجیره‌های تأمین گسترده، به دوره‌ای وارد شده که در آن دسترسی مطمئن به منابع فیزیکی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در دهه‌های گذشته، بسیاری از شرکت‌ها مدل کسب‌وکار خود را بر کاهش موجودی انبار، تحویل به‌موقع کالا و دسترسی به منابع از طریق زنجیره‌های تأمین جهانی بنا کرده بودند. این الگو هزینه نگهداری موجودی را کاهش می‌داد و بهره‌وری عملیاتی را افزایش می‌داد؛ اما اختلالات تجاری و درگیری‌های ژئوپلیتیک سال‌های اخیر آسیب‌پذیری آن را آشکار کرده است.
بر اساس این تحلیل، تقاضای فزاینده برای منابع با محدودیت ظرفیت عرضه، تمرکز جغرافیایی تولید مواد اولیه و ضعف سرمایه‌گذاری در برخی زیرساخت‌ها برخورد کرده است. نتیجه این وضعیت می‌تواند افزایش نوسان قیمت‌ها و اهمیت بیشتر سرمایه‌گذاری در دارایی‌های فیزیکی باشد.
هوش مصنوعی؛ عامل تازه رشد تقاضای انرژی
گسترش هوش مصنوعی و مراکز داده، یکی از عوامل افزایش تقاضا برای برق به شمار می‌رود. توسعه این زیرساخت‌ها به مراکز پردازش، سامانه‌های خنک‌کننده، شبکه‌های انتقال برق و ظرفیت تولید پایدار نیاز دارد.
برآورد آژانس بین‌المللی انرژی که در تحلیل رویترز به آن استناد شده، نشان می‌دهد تقاضای برق مراکز داده در جهان ممکن است تا سال 2035، در مقایسه با سطح سال 2024، تقریباً سه برابر شود.
این افزایش تقاضا در شرایطی رخ می‌دهد که برقی‌شدن حمل‌ونقل، توسعه صنایع و رشد مصرف انرژی در اقتصادهای نوظهور نیز نیاز به برق را افزایش داده‌اند. بنابراین، توسعه فناوری‌های دیجیتال تنها به سرمایه‌گذاری در تراشه و نرم‌افزار محدود نیست؛ بلکه به گسترش ظرفیت تولید و انتقال انرژی نیز وابسته است.
اگر توسعه زیرساخت‌ها از رشد تقاضا عقب بماند، فشار بر شبکه برق، هزینه تأمین انرژی و نیاز به سرمایه‌گذاری‌های جدید افزایش می‌یابد.
چرا انرژی‌های پاک به‌تنهایی پاسخ فوری نیستند؟
نویسنده تحلیل رویترز معتقد است تحول نظام انرژی را نباید صرفاً جایگزینی نفت و گاز با منابع تجدیدپذیر دانست. از نگاه او، رشد تقاضای جهانی ممکن است به افزایش هم‌زمان سرمایه‌گذاری در منابع متعارف و انرژی‌های پاک نیاز داشته باشد.
انرژی خورشیدی و بادی می‌توانند سهم مهمی در تأمین برق داشته باشند، اما توسعه آن‌ها به شبکه انتقال، ذخیره‌سازی و مدیریت نوسانات تولید وابسته است. منابعی مانند انرژی هسته‌ای نیز می‌توانند در تأمین برق پایدار نقش ایفا کنند. در کنار این موارد، نفت و گاز همچنان در بخش‌هایی از اقتصاد جهانی مصرف می‌شوند.
این رویکرد به معنای کم‌اهمیت‌بودن گذار انرژی نیست؛ بلکه بر این نکته تأکید می‌کند که تغییر ترکیب منابع باید با رشد ظرفیت عرضه و توسعه زیرساخت‌ها هماهنگ باشد.
بر اساس ارقام مورد استناد در این تحلیل، سرمایه‌گذاری جهانی در انرژی پاک در سال 2026 ممکن است به حدود 2.2 تریلیون دلار برسد. این رقم نشان‌دهنده بزرگی بازار سرمایه‌گذاری در تولید انرژی، شبکه‌ها و فناوری‌های مرتبط است، اما به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه بخش‌های این بازار بازدهی یکسانی داشته باشند.
زیرساخت؛ حلقه‌ای که کمتر دیده می‌شود
یکی از پیام‌های اصلی این تحلیل، اهمیت شبکه‌های انتقال برق، خطوط لوله، راه‌آهن و زیرساخت‌های ذخیره‌سازی است. افزایش ظرفیت تولید بدون توسعه شبکه توزیع و انتقال نمی‌تواند به‌تنهایی مشکل کمبود انرژی را حل کند.
این زیرساخت‌ها معمولاً عمر عملیاتی طولانی دارند و در صورت مدیریت مناسب می‌توانند جریان درآمدی بلندمدت ایجاد کنند. با این حال، سرمایه‌گذاری در آن‌ها با ریسک‌هایی مانند هزینه بالای ساخت، مقررات دولتی، تغییر نرخ بهره و عدم قطعیت تقاضا روبه‌رو است.
از این رو، سرمایه‌گذاران ناچارند به‌جای نگاه یکسان به تمام بخش‌های انرژی، تفاوت میان شرکت‌های نفتی، صادرکنندگان گاز طبیعی مایع، توسعه‌دهندگان نیروگاه‌های هسته‌ای، تولیدکنندگان تجهیزات ذخیره‌سازی و شرکت‌های زیرساختی را در نظر بگیرند.
پیام اقتصادی عصر جدید منابع
اگر محدودیت عرضه در کنار رشد تقاضا ادامه یابد، دسترسی به منابع می‌تواند به عاملی تعیین‌کننده در رقابت اقتصادی کشورها تبدیل شود. اقتصادهایی که توان توسعه زیرساخت، تأمین مالی پروژه‌های بلندمدت و ایجاد زنجیره‌های تأمین متنوع را دارند، ممکن است در موقعیت بهتری قرار گیرند.
در مقابل، کشورهایی که به واردات متمرکز، زیرساخت فرسوده یا منابع مالی محدود وابسته‌اند، ممکن است بیشتر در معرض نوسان قیمت و اختلال عرضه قرار گیرند.