فصل تجارت - تجارت ایران و عمان در سال‌های اخیر روندی افزایشی داشته و توافق‌های تجاری دو کشور نیز چشم‌انداز تازه‌ای پیش روی فعالان اقتصادی گشوده است؛ با این حال، موانع بانکی و لجستیکی همچنان پابرجاست.
به گزارش فصل تجارت، تجارت ایران و عمان در سال 1405، با وجود تحولات منطقه‌ای و دشواری‌های حمل‌ونقل در مسیرهای دریایی، روندی افزایشی در بخش صادرات ایران داشته است. بر اساس اعلام سازمان توسعه تجارت ایران، ارزش صادرات ایران به عمان در شش‌ماهه نخست سال جاری به یک میلیارد و 164 میلیون دلار رسید؛ رقمی که در مقایسه با 948 میلیون دلار مدت مشابه سال گذشته، رشد 23 درصدی را نشان می‌دهد.
این آمار، از تداوم ظرفیت بازار عمان برای کالاهای ایرانی حکایت دارد. با این حال، باید توجه داشت که رقم اعلام‌شده مربوط به صادرات ایران به عمان است و به‌تنهایی ارزش کل تجارت دوجانبه، شامل واردات ایران از عمان، را نشان نمی‌دهد.
عمان؛ بازار صادراتی و مسیر بازصادرات
اهمیت عمان برای تجارت ایران تنها به میزان خرید مستقیم کالاهای ایرانی محدود نیست. موقعیت جغرافیایی این کشور در جنوب تنگه هرمز، دسترسی به آب‌های آزاد و برخورداری از بنادر مهم، آن را به یکی از مسیرهای مهم تجارت منطقه‌ای تبدیل کرده است.
آمارهای مرکز ملی آمار و اطلاعات عمان نشان می‌دهد ایران در هشت‌ماهه نخست سال 2026، بزرگ‌ترین مقصد کالاهای صادرات مجددشده از این کشور بوده است ایران در هشت‌ماهه نخست سال 2026، بزرگ‌ترین مقصد کالاهای صادرات مجددشده از این کشور بوده است. ارزش این صادرات مجدد تا پایان اوت به 342 میلیون ریال عمانی رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل 69٫6 درصد افزایش داشته است.
صادرات مجدد به معنای فروش کالاهایی است که لزوماً در عمان تولید نشده‌اند و پس از ورود به این کشور، دوباره به مقصد دیگری ارسال می‌شوند. بنابراین رقم 342 میلیون ریال عمانی را نباید با صادرات تولیدات عمان به ایران یا صادرات مستقیم ایران به عمان یکسان دانست. با این حال، این آمار نشان می‌دهد ایران در شبکه توزیع و بازصادرات عمان جایگاه مهمی دارد.
در همین دوره، مجموع صادرات کالایی عمان به بیش از 18٫3 میلیارد ریال عمانی رسید که 19٫7 درصد بیشتر از مدت مشابه سال 2025 بود. واردات کالایی این کشور نیز با رشد 4٫4 درصدی به حدود 11٫9 میلیارد ریال عمانی رسید. صادرات نفت و گاز عمان 12٫1 میلیارد ریال و صادرات غیرنفتی آن حدود 4٫9 میلیارد ریال عمانی گزارش شده است.
افزایش مبادلات در کنار توافق‌های تجاری
روند رو به رشد تجارت ایران و عمان در شرایطی دنبال می‌شود که دو کشور طی سال‌های اخیر برای ایجاد چارچوب‌های حقوقی و تسهیل مبادلات اقتصادی اقدام کرده‌اند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی وزارت تجارت، صنعت و توسعه سرمایه‌گذاری عمان، حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال 2024 به 512٫1 میلیون ریال عمانی، معادل حدود یک میلیارد و 330 میلیون دلار، رسیده است. این رقم در مقایسه با 335٫8 میلیون ریال عمانی در سال 2023، رشد 52 درصدی داشته است.
همچنین تراز تجاری عمان با ایران در سال 2024 حدود 210٫3 میلیون ریال عمانی به نفع عمان ثبت شده است. صادرات و صادرات مجدد عمان به ایران در آن سال به 361٫2 میلیون ریال عمانی رسید و واردات این کشور از ایران 150٫9 میلیون ریال عمانی گزارش شد.
از تحولات حقوقی مهم در روابط اقتصادی دو کشور، امضای موافقت‌نامه تجارت ترجیحی در 27 مه 2025 در مسقط است. این توافق در سپتامبر همان سال با فرمان سلطنتی عمان به تصویب رسید. بر اساس مفاد توافق، برای گروهی از کالاهای دارای مبدأ ایران و عمان، امتیازات تعرفه‌ای متقابل در نظر گرفته شده و قواعد مشخصی برای احراز مبدأ کالا تعیین شده است. اجرای مؤثر این توافق می‌تواند هزینه ورود برخی کالاها به بازار طرف مقابل را کاهش دهد و زمینه افزایش رقابت‌پذیری صادرکنندگان را فراهم کند.
دو کشور همچنین در مه 2025 توافقی درباره همکاری و مساعدت متقابل اداری در امور گمرکی امضا کردند که در سپتامبر همان سال به تصویب عمان رسید. تسهیل تبادل اطلاعات گمرکی و همکاری در امور ترخیص از جمله زمینه‌هایی است که می‌تواند به کاهش موانع اجرایی تجارت کمک کند.
چه ظرفیت‌هایی برای توسعه صادرات وجود دارد؟
ساختار تجارت ایران و عمان، در کنار نزدیکی جغرافیایی و ارتباطات حمل‌ونقلی، فرصت‌هایی را برای توسعه صادرات محصولات ایرانی فراهم می‌کند. محصولات غذایی و کشاورزی، مصالح و محصولات ساختمانی، مواد معدنی، محصولات پتروشیمی و شیمیایی، دارو و تجهیزات پزشکی، ماشین‌آلات و خدمات فنی و مهندسی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند در برنامه توسعه همکاری‌های تجاری دو کشور مورد توجه قرار گیرند.
در مقابل، بازار عمان برای ایران تنها یک مقصد مصرفی نیست؛ بلکه می‌تواند در برخی فعالیت‌ها نقش مرکز توزیع منطقه‌ای را ایفا کند. آمار بالای صادرات مجدد از عمان به ایران، از وجود جریان تجاری قابل توجه میان دو کشور حکایت دارد بازار عمان برای ایران تنها یک مقصد مصرفی نیست؛ بلکه می‌تواند در برخی فعالیت‌ها نقش مرکز توزیع منطقه‌ای را ایفا کند. آمار بالای صادرات مجدد از عمان به ایران، از وجود جریان تجاری قابل توجه میان دو کشور حکایت دارد. با این حال، استفاده از ظرفیت عمان به‌عنوان سکوی صادرات مجدد به بازارهای دیگر، مستلزم بررسی دقیق قواعد مبدأ، مقررات گمرکی و محدودیت‌های مقصد نهایی است.
در حوزه حمل‌ونقل نیز اتصال بنادر دو کشور و توسعه خطوط منظم دریایی می‌تواند بر هزینه و زمان انتقال کالا اثر بگذارد. در دیدار رئیس‌جمهور ایران با فعالان اقتصادی دو کشور در مسقط در مه 2025، اتصال کریدورهای اقتصادی و بنادر و تسهیل انتقالات مالی از محورهای مورد تأکید قرار گرفت. در همان دیدار، هدف‌گذاری افزایش حجم تجارت دو کشور تا 30 میلیارد دلار طی سه سال مطرح شد؛ هدفی که تحقق آن به سرمایه‌گذاری، رفع موانع اجرایی و افزایش مشارکت بخش خصوصی وابسته است.
چالش‌های پیش روی فعالان اقتصادی
گفتگوی خبرنگار مهر با فعالان بخش خصوصی نشان می‌دهد محدودیت‌های بانکی و دشواری انتقال پول همچنان از مهم‌ترین موانع توسعه تجارت ایران و عمان است. مشکلات مربوط به نقل‌وانتقال ارز، نبود روابط کارگزاری بانکی گسترده و هزینه‌های استفاده از مسیرهای غیرمستقیم پرداخت، می‌تواند زمان تسویه معاملات را افزایش دهد و هزینه تمام‌شده صادرات را بالا ببرد. از سوی دیگر، نوسانات نرخ ارز و تغییرات هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه نیز برنامه‌ریزی بلندمدت صادرکنندگان را دشوار می‌کند و در برخی موارد باعث کاهش قدرت رقابت کالاهای ایرانی در بازار عمان می‌شود.
در کنار این مسائل، صادرکنندگان ایرانی با رقابت شرکت‌های کشورهای دیگر مواجه‌اند که در برخی موارد به دلیل دسترسی آسان‌تر به شبکه‌های بانکی، زیرساخت‌های لجستیکی و سازوکارهای تأمین مالی، امکان عرضه کالا با هزینه کمتر و شرایط پرداخت مناسب‌تر را دارند. همچنین حضور پایدار در بازار عمان مستلزم شناخت دقیق مقررات وارداتی، استانداردهای فنی و بهداشتی، الزامات بسته‌بندی و برچسب‌گذاری و برخورداری از شبکه توزیع و خدمات پس از فروش مناسب است.
فعالان اقتصادی معتقدند رفع این موانع، تسهیل مبادلات مالی، تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل و ارائه خدمات مشاوره‌ای و بازاریابی به صادرکنندگان می‌تواند به تثبیت جایگاه کالاهای ایرانی و بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های تجاری عمان کمک کند.
عمان، دروازه‌ای برای دسترسی تجار ایرانی به بازارهای منطقه
بر این اساس، صادرات ایران به عمان در نیمه نخست سال جاری رشد داشته و در سوی دیگر، آمار رسمی عمان نیز از افزایش نقش ایران به‌عنوان مقصد صادرات مجدد این کشور حکایت می‌کند. این دو شاخص، هرچند از نظر آماری یکسان نیستند، در کنار توافق تجارت ترجیحی و همکاری‌های گمرکی، نشانه‌هایی از ظرفیت گسترش روابط اقتصادی دو کشور به شمار می‌روند.
برای تبدیل این ظرفیت به رشد پایدار، تمرکز بر شناسایی نیازهای واقعی بازار عمان، معرفی هدفمند کالاهای ایرانی، توسعه خطوط حمل‌ونقل منظم، تسهیل پرداخت‌ها و استفاده عملی از امتیازات موافقت‌نامه تجارت ترجیحی ضروری است. در چنین شرایطی، عمان می‌تواند علاوه بر حفظ جایگاه خود به‌عنوان یکی از بازارهای صادراتی ایران، دروازه‌ای برای دسترسی تجار ایرانی به بخشی از بازارهای منطقه‌ای نیز باشد.