باشگاه «هزارهمتی‌ها»؛ جدول رتبه‌بندی صنایع بازار سهام ایران

فصل تجارت - بازار سهام ایران در پایان سال 1404 با ارزش کل بالغ بر 12 هزار و 889 همت، 793 شرکت (نماد معاملاتی) در قالب 47 صنعت در رقابت بودند.

به گزارش فصل تجارت، بازار سهام ایران در پایان سال 1404 با ارزش کل بالغ بر 12 هزار و 889 همت، 793 شرکت (نماد معاملاتی) در قالب 47 صنعت مختلف در رقابت بودند؛ اما واقعیت این است که بالغ بر 9 هزار همت (نزدیک به 70 درصد) از کل این ثروت عظیم، تنها در انحصار 5 صنعت بزرگ قرار دارد و سایر صنایع تنها نظاره‌گر این هژمونی هستند.
باشگاه «هزار همتی‌ها»؛ انحصار ارزش بازار در قبضه غول‌های صنعتی
بررسی عمیق داده‌های بازار نشان می‌دهد که ساختار بورس تهران به شدت متمرکز و تا حدودی انحصاری است. 5 صنعت برتر بازار (محصولات شیمیایی، فلزات اساسی، فرآورده‌های نفتی، بانک‌ها و شرکت‌های چندرشته‌ای صنعتی) روی هم رفته ارزشی بالغ بر 9007 همت دارند. این یعنی نزدیک به 70 درصد از کل کیک اقتصاد بورسی کشور تنها در اختیار این پنج گروه است.
نکته قابل تامل‌تر این است که تمامی این 5 صنعت، در باشگاه «هزار همتی‌ها» قرار دارند. در این میان، صنعت محصولات شیمیایی به تنهایی با در اختیار داشتن حدود 26 درصد (3336 همت) از کل ارزش بازار، بلامنازع‌ترین غول تالار شیشه‌ای محسوب می‌شود.
صنعت «فلزات اساسی» با ارزش 2536 همت، صنعت «فراورده های نفتی، کک و سوخت هسته ای» با ارزش 1094 همت، صنعت «بانک‌ها و موسسات اعتباری» با ارزش 1022 همت و شرکت‌های چند رشته‌ای صنعتی با مجموع ارزش 1019 همت به ترتیب با سهم 20، 8.5، 8 و 8 درصد در جایگاه دوم تا پنجم قرار دارند.
سلطه سهام دلاری بر سهام ریالی در بازار سهام
داده‌ها به وضوح نشان می‌دهند که بورس ایران یک بازار صادرات‌محور و کامودیتی‌ مبنا است. مجموع ارزش 3 صنعت اصلی دلاری (شیمیایی، فلزات اساسی و فرآورده‌های نفتی) به تنهایی بالغ بر 6965 همت است که بیش از 54 درصد از کل ارزش بازار را تشکیل می‌دهد. در مقابل، صنایع ریالی و مصرفی سهم بسیار کوچکتری برای دفاع از اقتصاد داخلی دارند.
جایگاه خالی تکنولوژی و دانش‌بنیان‌ها
در عصری که اقتصاد جهانی توسط غول‌های تکنولوژی رهبری می‌شود، بدنه بازار سهام از فقر تکنولوژی رنج می‌برد. صنایع مرتبط با این حوزه مانند «رایانه و فعالیت‌های وابسته» (107 هزار همت) و «اطلاعات و ارتباطات» (تنها 8 همت) سهمی به شدت ناچیز (کمتر از یک درصد) از کل بازار دارند.
اگر صنایع را از منظر کارکرد اقتصاد کلان طبقه‌بندی کنیم:
گروه کامودیتی‌محور (منابع پایه) شامل شیمیایی، فلزات، استخراج کانه‌ها و فرآورده‌های نفتی که موتور محرک و ستون فقرات بازارند. گروه مالی شامل بانک‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و بیمه‌ها که نقش تامین مالی و مدیریت ثروت را با ارزشی قابل توجه بر عهده دارند. گروه زیرساختی/خدماتی شامل عرضه برق و گاز، حمل‌ونقل و مخابرات که بدنه خدماتی را می‌سازند اما ارزش بازار متوسطی دارند و نهایتا گروه مصرفی شامل صنایع غذایی، دارویی، خودرو و منسوجات که مستقیماً با مصرف‌کننده نهایی در ارتباطند اما از نظر ارزش در سایه کامودیتی‌ها قرار گرفته‌اند.
معمای مسکن در تالار شیشه‌ای
یکی از عجیب‌ترین تناقضات بازار، وضعیت صنعت «انبوه‌سازی، املاک و مستغلات» است. با وجود تورم سنگین مسکن در واقعیت اقتصاد، این صنعت با داشتن 35 شرکت فعال، تنها 67 همت ارزش دارد! این نشان می‌دهد بازار سرمایه نتوانسته آینه تمام‌نمای بخش واقعی مسکن در ایران باشد و شاید جالب‌تر اینکه گروه بانکی با 18 شرکت ارزش بالغ بر 15 برابر صنعت انبوه‌سازی دارد.
نسبت غول‌ها به کوچکترها
مجموع ارزش 10 صنعت انتهای لیست (از پیمانکاری صنعتی تا فعالیت مهندسی و آزمایشگاهی) روی هم رفته تنها 28 همت است. این یعنی ارزش صنعت اول بازار (محصولات شیمیایی) حدود 120 برابر بزرگتر از مجموع 10 صنعت پایینی بازار است!
طبقات پنج‌گانه بورس بر اساس ارزش
5 صنعت محصولات شیمیایی، فلزات اساسی، فرآورده‌های نفتی، بانک‌ها و شرکت‌های چندرشته‌ای صنعتی با حضور 161 شرکت فعال در گروه صنایع بسیار بزرگ (باشگاه 1000 همتی‌ها) قرار می‌گیرند.
بعد از آن گروه صنایع بزرگ با ارزش 100 تا 1000 همت شامل 12 صنعت (به ترتیب صنایع استخراج کانه‌های فلزی، سرمایه‌گذاری‌ها، سیمان، خودرو، دارویی، عرضه برق و گاز (یوتیلیتی)، محصولات غذایی، بیمه، واسطه‌گری مالی، حمل‌ونقل، رایانه و خرده‌فروشی) با 384 شرکت فعال است.
گروه صنایع متوسط با ارزشی بین 20 تا 100 همت نیز با 9 صنعت و 158 شرکت فعال در جایگاه سوم قرار دارد که به ترتیب شامل صنایع قند و شکر، خدمات فنی مهندسی، مخابرات، زراعت، انبوه‌سازی، ماشین‌آلات برقی و تجهیزات، لاستیک و پلاستیک و سایر محصولات کانی غیرفلزی است.
صنایع کوچک با مجموع ارزش بازار بین 5 تا 20 همت نیز شامل 76 شرکت فعال در قالب 12 صنعت است که به ترتیب شامل صنایعی نظیر ساخت محصولات فلزی، کاشی و سرامیک، سایر واسطه گریهای مالی، استخراج نفت گاز و خدمات جنبی جز اکتشاف، منسوجات، هتل و رستوران، استخراج سایر معادن، استخراج زغال سنگ، محصولات کاغذی، اطلاعات و ارتباطات، تولید محصولات کامپیوتری الکترونیکی و نوری، و پیمانکاری صنعتی است.
نهایتا 9 صنعت نیز با 14 شرکت فعال در طبقه بسیار کوچک (کمتر از 5 همت) قرار می‌گیرند. صنایعی نظیر دباغی، پرداخت چرم و ساخت انواع پاپوش، محصولات چوبی، حمل و نقل آبی، ساخت دستگاه‌ها و وسایل ارتباطی، فعالیتهای فرهنگی و ورزشی، انتشار، چاپ و تکثیر، سلامت انسان و مددکاری اجتماعی، تجارت عمده فروشی به جز وسایل نقلیه موتور و فعالیت مهندسی، تجزیه، تحلیل و آزمایش فنی در قعر جدول با تنها 22 همت ارزش، نشان‌دهنده غفلت بازار از بخش‌های خدماتی و تخصصی است.
جدول زیر جزئیات ارزش (همت)، سهم هر صنعت از کل بازار (درصد) و تعداد شرکت‌های فعال در هر صنعت را نشان می‌دهد.