فصل تجارت - با تحویل تمام اراضی مورد نیاز راهآهن رشت–آستارا به طرف روس، یکی از مهمترین موانع اجرای آخرین حلقه ریلی کریدور شمال–جنوب برطرف شده و اکنون امضای قرارداد اجرایی میان ایران و روسیه بهعنوان گام بعدی پروژه مطرح است.
راهآهن رشت–آستارا یکی از مهمترین پروژههای ریلی ایران در مسیر توسعه ترانزیت منطقه و اوراسیا است که تکمیل آن میتواند اتصال ریلی ایران به جمهوری آذربایجان و در ادامه روسیه و شمال اروپا را تقویت کند.
کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه ، با اعلام آخرین وضعیت این پروژه گفت که تمام زمینهای مورد نیاز برای احداث خط آهن رشت–آستارا در اختیار طرف روس قرار گرفته است.
به گفته وی، اکنون باید قرارداد اجرایی ساخت این خط ریلی در کوتاهترین زمان ممکن امضا شود تا طرف روس بتواند عملیات خود را آغاز کند.
جلالی با اشاره به اینکه طرف روس اعلام کرده کار خود را آغاز کرده است، تأکید کرد که موافقتنامه عملیات اجرایی نیز باید هرچه سریعتر به امضا برسد.
وی همچنین از تملک اراضی مسیر بهعنوان یکی از اقدامات مهم دولت یاد کرد و گفت: مقامهای روس برآورد کردهاند که از زمان تحویل زمین تا تحویل راهآهن، حداقل سه سال زمان نیاز است.اهمیت این پروژه تنها به احداث یک خط ریلی محدود نمیشود. رشت–آستارا در صورت تکمیل، حلقه مفقوده اتصال ریلی کریدور بینالمللی شمال–جنوب خواهد بود و میتواند ظرفیت ایران برای جذب بار ترانزیتی میان روسیه، قفقاز، دریای خزر و بنادر جنوبی کشور را افزایش دهد.
با این حال، این پروژه طی سالهای گذشته همواره با بحثها و انتقادهای مختلفی همراه بوده است. یکی از مهمترین محورهای اختلاف، مسیر انتخابشده و پیشنهاد عبور خط ریلی از استان اردبیل و مسیرهایی مانند پارسآباد یا بیلهسوار بوده است. موافقان مسیر فعلی معتقدند انتخاب رشت–آستارا بر اساس مطالعات فنی و با در نظر گرفتن هزینه ساخت، طول مسیر، شرایط اجرایی و بهرهبرداری انجام شده است.در کنار مباحث فنی، رقابتهای محلی و استانی نیز در شکلگیری بخشی از مخالفتها بیتأثیر نبوده است. عبور یک کریدور بینالمللی از هر منطقه میتواند زمینهساز توسعه اقتصادی، اشتغال و جذب سرمایهگذاری شود و همین موضوع طبیعی است که رقابتهایی را بر سر انتخاب مسیر ایجاد کند.همکاری با روسیه نیز یکی دیگر از محورهای انتقاد درباره این پروژه بوده است؛ در حالی که از منظر حملونقل، اهمیت اصلی رشت–آستارا به نقش آن در تکمیل شبکه ترانزیتی کشور بازمیگردد و ارزیابی آن باید بر اساس شاخصهایی مانند زمان حمل، هزینه، ظرفیت و اتصال به شبکههای بینالمللی انجام شود.
اکنون با عبور پروژه از مرحله تملک اراضی، مهمترین آزمون پیشرو، تسریع در امضای قرارداد اجرایی و آغاز عملیات ساخت است. البته تکمیل خط ریلی بهتنهایی برای جهش ترانزیت کافی نخواهد بود و توسعه ظرفیت شبکه ریلی داخلی، پایانههای باری، ناوگان و زیرساختهای لجستیکی نیز باید همزمان دنبال شود.در نهایت، موفقیت رشت–آستارا زمانی قابل سنجش خواهد بود که این پروژه بتواند در کنار تکمیل فیزیکی، به افزایش واقعی سهم ایران از بازار ترانزیت منطقهای و اوراسیا منجر شود؛ موضوعی که نیازمند هماهنگی میان زیرساخت، عملیات ریلی و مدیریت یکپارچه کریدور شمال–جنوب است.