گذار از امنیت وارداتی

فصل تجارت - امضای «توافق دفاعی مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را نمی‌توان صرفا یک پیمان نظامی میان سه کشور مسلمان دانست؛ این توافق در شرایطی شکل گرفته که جنگ‌ها و تنش‌های زنجیره‌ای در خاورمیانه، تردیدها درباره کارآمدی ترتیبات امنیتی موجود و نگرانی کشورهای منطقه از سرریز ناامنی، ضرورت بازتعریف موازنه امنیتی را بیش از گذشته برجسته کرده و آنها را به گذار تدریجی از امنیت وارداتی به امنیت منطقه‌ای واداشته است. عربستان، ترکیه و پاکستان هر سه، با وجود تفاوت‌های جدی در سیاست خارجی و روابطشان با قدرت‌های بزرگ، به این نتیجه رسیده‌اند که محیط جدید منطقه نیازمند ظرفیت‌های مستقل‌تر همکاری و بازدارندگی است.

اما اهمیت این توافق برای ایران در جای دیگری است: آیا معماری امنیتی جدید منطقه بدون حضور تهران در حال شکل‌گیری است؟ اگر چنین باشد ایران باید چگونه جایگاه خود را در قبال چنین نظمی بازتعریف کند؟ ایران نمی‌تواند صرفا با نگاه تهدیدمحور به این توافق واکنش نشان دهد. تهران نیازمند آن است که ضمن حفظ توان بازدارندگی، از حاشیه‌نشینی در ترتیبات امنیتی جدید جلوگیری و مسیر گفت‌وگو با اعضای این پیمان، به‌ویژه عربستان و ترکیه را تقویت کند. مساله اصلی برای ایران، عضویت در یک بلوک رقیب نیست، بلکه تبدیل شدن از «موضوع امنیتی» این ترتیبات به یکی از بازیگران تعیین‌کننده معماری امنیتی آینده منطقه است. در واقع ایران نباید اجازه دهد معماری امنیتی منطقه درباره آن شکل بگیرد، بلکه باید بخشی از معادله‌ای باشد که این معماری را می‌سازد. در این پرونده باشگاه اقتصاددانان به بررسی نقش و جایگاه ایران در شرایط ظهور توافق مکه می‌پردازیم.