فصل تجارت - در بازه 39 ماهه از سال 1402 تا ابتدای 1405، در مجموع 680 هزار دستگاه وسیله نقلیه اسقاط شده و میزان صرفه‌جویی حاصل از این اقدام از 2 میلیارد لیتر بنزین فراتر رفته است.
به گزارش فصل تجارت، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد، یکی از راهکارهای کاهش مصرف سوخت و کنترل انتشار آلاینده‌های ناشی از فعالیت وسایل نقلیه به شمار می‌رود. آمارهای وزارت صمت از عملکرد این بخش نشان می‌دهد که طی سالهای اخیر، اجرای طرح‌های اسقاط و جایگزینی وسایل نقلیه فرسوده با خودروهای جدید، به صرفه‌جویی قابل‌توجه در مصرف بنزین منجر شده است.
بر اساس این آمارها، در بازه 39 ماهه از سال 1402 تا ابتدای 1405، در مجموع 680 هزار دستگاه وسیله نقلیه اسقاط شده و میزان صرفه‌جویی حاصل از این اقدام از 2 میلیارد لیتر بنزین فراتر رفته است. همچنین در دوره 24 ماهه سالهای 1403 و 1404، تعداد وسایل نقلیه اسقاط‌شده به 550 هزار دستگاه رسیده و صرفه‌جویی بنزین در این مدت حدود یک میلیارد و 600 میلیون لیتر اعلام شده است.
صرفه‌جویی 1.1 میلیارد لیتری بنزین در سال 1403
بررسی آمارهای سالانه نشان می‌دهد که در سال 1403، میزان صرفه‌جویی بنزین ناشی از اسقاط و نوسازی ناوگان به حدود یک میلیارد و 100 میلیون لیتر رسیده است. این رقم در سال 1404 و در بازه 12 ماهه، 490 میلیون لیتر گزارش شده است.
تفاوت ارقام دو سال، ضرورت بررسی روند اجرای طرح‌های نوسازی و عوامل مؤثر بر میزان صرفه‌جویی را برجسته می‌کند چراکه کاهش تقاضای سوخت، فشار بر منابع تأمین و توزیع فرآورده‌های نفتی را کمتر می‌کند و می‌تواند به مدیریت بهتر مصرف انرژی در بخش حمل‌ونقل کمک کند. همچنین کاهش مصرف سوخت در خودروهای فرسوده، در صورت جایگزینی مؤثر آنها با وسایل نقلیه کم‌مصرف‌تر، می‌تواند انتشار آلاینده‌ها را کاهش دهد.
کاهش انتشار آلاینده‌ها در پی نوسازی ناوگان
بررسی عملکرد دو ساله برنامه اسقاط در سالهای 1403 و 1404، از کاهش انتشار چند آلاینده مهم ناشی از فعالیت وسایل نقلیه حکایت دارد. بر اساس جدول ذیل، میزان کاهش انتشار مونوکسید کربن 356 هزار تن، هیدروکربن‌های نسوخته 29 هزار تن، اکسیدهای نیتروژن 22 هزار تن و دی‌اکسید کربن 3 هزار و 270 هزار تن اعلام شده است.
متوسط کاهش سالیانه انتشار مونوکسید کربن 8.9 درصد، هیدروکربن‌های نسوخته 7.1 درصد، اکسیدهای نیتروژن 6.4 درصد و دی‌اکسید کربن 2.5 درصد است.
مونوکسید کربن از آلاینده‌های ناشی از احتراق ناقص سوخت است و افزایش غلظت آن در هوا می‌تواند سلامت انسان را تحت تأثیر قرار دهد. هیدروکربن‌های نسوخته نیز در شکل‌گیری آلودگی فتوشیمیایی و تولید ازن در سطح زمین نقش دارند. اکسیدهای نیتروژن از دیگر آلاینده‌های مرتبط با احتراق سوخت هستند که در تشکیل ذرات ثانویه و آلودگی هوا نقش ایفا می‌کنند.
دی‌اکسید کربن نیز از مهم‌ترین گازهای گلخانه‌ای ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی به شمار می‌رود و کاهش انتشار آن می‌تواند به محدود کردن آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های حمل‌ونقل کمک کند.
نوسان صرفه‌جویی سوخت در ماه‌های سال 1403
بررسی روند ماهانه صرفه‌جویی بنزین در سال 1403 نشان می‌دهد که میزان صرفه‌جویی در طول سال یکنواخت نبوده است. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، این رقم در فروردین 30 میلیون لیتر بود و در اردیبهشت به 71 میلیون لیتر رسید. در خرداد نیز 80.5 میلیون لیتر صرفه‌جویی ثبت شد و این روند در تیر و مرداد با ثبت به‌ترتیب 93.5 و 100.8 میلیون لیتر ادامه یافت.
در شهریور، میزان صرفه‌جویی به 88.5 میلیون لیتر کاهش پیدا کرد و در مهر به 69.5 میلیون لیتر رسید. آبان‌ماه با ثبت 145.6 میلیون لیتر، بیشترین رقم ماهانه در فهرست ارائه‌شده را به خود اختصاص داد. پس از آن، میزان صرفه‌جویی در آذر 98.7 میلیون لیتر، دی 84.8 میلیون لیتر، بهمن 78.452 میلیون لیتر و اسفند 57.8 میلیون لیتر گزارش شده است.
این روند نشان می‌دهد که میزان صرفه‌جویی ثبت‌شده در ماه‌های مختلف سال تغییر داشته و در آبان به اوج رسیده است.
ادامه طرح نوسازی در سال 1404
داده‌های ماهانه سال 1404 نیز از تداوم ثبت صرفه‌جویی بنزین در نتیجه اجرای برنامه‌های اسقاط حکایت دارد. بر اساس اطلاعات موجود، میزان صرفه‌جویی در فروردین 27.1 میلیون لیتر، اردیبهشت 68.2 میلیون لیتر و خرداد 48.4 میلیون لیتر بوده است.
در تیرماه این رقم به 26.8 میلیون لیتر رسید و در مرداد 28 میلیون لیتر ثبت شد. میزان صرفه‌جویی در شهریور به 44.3 میلیون لیتر افزایش یافت. همچنین برای آذرماه 52 میلیون لیتر، دی‌ماه 35 میلیون لیتر، بهمن‌ماه 30 میلیون لیتر و اسفندماه 19 میلیون لیتر گزارش شده است.
اسقاط خودروهای فرسوده؛ از مدیریت مصرف تا کاهش آلودگی
به گزارش مهر، خودروهای فرسوده به دلیل فناوری قدیمی موتور، افت عملکرد قطعات و مصرف سوخت بالاتر در بسیاری از موارد، می‌توانند سهم قابل‌توجهی در مصرف انرژی و انتشار آلاینده‌ها داشته باشند. از این رو، خروج این وسایل نقلیه از چرخه تردد و جایگزینی آنها با خودروهای کم‌مصرف‌تر، در صورت اجرای صحیح، یکی از ابزارهای سیاست‌گذاری برای بهبود وضعیت حمل‌ونقل و محیط زیست محسوب می‌شود.
البته میزان اثرگذاری اسقاط به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله نوع وسیله نقلیه، میزان پیمایش روزانه، مصرف سوخت پیش از اسقاط، مشخصات فنی خودروی جایگزین و میزان استفاده از آن پس از جایگزینی. همچنین اگر وسیله نقلیه فرسوده پس از اسقاط با خودرویی با مصرف بالا جایگزین شود، بخشی از منافع مورد انتظار طرح ممکن است کاهش یابد.
تداوم این روند، همراه با شفافیت آماری و ارزیابی مستمر نتایج، می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر در حوزه انرژی، حمل‌ونقل و محیط زیست کمک کند.