فصل تجارت - بررسی دادههای منابع آب شیرین تجدیدپذیر و برداشت آب در جهان نشان میدهد ایران با برداشت سالانه 37 هزار فوت مکعب آب به ازای هر نفر، در رتبه سیزدهم قرار دارد.
بررسی دادههای سازمان Our World in Data و استاتیستا نشان میدهد میزان برخورداری کشورها از منابع آب شیرین تجدیدپذیر لزوماً با میزان برداشت آب آنها متناسب نیست. ایران با برداشت سالانه 37 هزار فوت مکعب آب به ازای هر نفر، در رتبه سیزدهم جهان قرار گرفته است.
بر اساس این دادهها، ایسلند با 15.7 میلیون فوت مکعب آب شیرین تجدیدپذیر به ازای هر نفر در سال، رتبه نخست جهان را از نظر سرانه منابع آب شیرین در اختیار دارد. این میزان حدود 50 برابر سرانه منابع آب شیرین در آمریکاست.
پس از ایسلند، گویان با 10.4 میلیون فوت مکعب و سورینام با 5.6 میلیون فوت مکعب در رتبههای دوم و سوم قرار دارند.
بوتان با 3.5 میلیون فوت مکعب، پاپوآ گینه نو با 2.8 میلیون، کانادا با 2.6 میلیون، نروژ با 2.5 میلیون، گابن با 2.4 میلیون، نیوزیلند با 2.3 میلیون و جزایر سلیمان با 2 میلیون فوت مکعب، دیگر کشورهای حاضر در جمع 10 کشور نخست از نظر سرانه منابع آب شیرین هستند.
پرو، شیلی، کلمبیا، بلیز و لیبریا نیز در رتبههای بعدی این فهرست قرار دارند.
جمعیت؛ عامل مهم در سرانه منابع آب
بخش قابلتوجهی از کشورهای صدر جدول، جمعیت نسبتاً کمی دارند و از منابع طبیعی مانند رودخانهها، دریاچهها، بارندگی فراوان یا سامانههای یخچالی گسترده برخوردارند.
برزیل نمونهای از تأثیر جمعیت بر رتبهبندی سرانه منابع آب است. این کشور با وجود برخورداری از منابع عظیم آب شیرین، از نظر منابع آب تجدیدپذیر به ازای هر نفر در رتبه 24 قرار دارد و سرانه منابع آن حدود 951 هزار فوت مکعب است.
آمریکا نیز با 297 هزار فوت مکعب آب شیرین تجدیدپذیر به ازای هر نفر، در رتبه 54 جهان قرار دارد. با این حال، رتبه این کشور در شاخص برداشت سرانه آب تفاوت چشمگیری دارد.
مونتهنگرو در صدر برداشت سرانه آب
رتبهبندی کشورها بر اساس سرانه برداشت آب شیرین، تصویری متفاوت از جدول منابع آب ارائه میکند.
مونتهنگرو با برداشت 127 هزار فوت مکعب آب به ازای هر نفر در سال، در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن ترکمنستان با 85 هزار فوت مکعب و گویان با 62 هزار فوت مکعب در رتبههای دوم و سوم هستند.
شیلی با 59 هزار فوت مکعب و اروگوئه با 47 هزار فوت مکعب نیز رتبههای چهارم و پنجم را به خود اختصاص دادهاند.
آمریکا با 46 هزار فوت مکعب برداشت آب به ازای هر نفر، در رتبه ششم جهان قرار دارد.
پس از آمریکا، ازبکستان و جمهوری آذربایجان هر دو با 45 هزار فوت مکعب، قزاقستان با 44 هزار، مقدونیه شمالی با 42 هزار و قرقیزستان با 39 هزار فوت مکعب قرار گرفتهاند.
ایران نیز با برداشت سالانه 37 هزار فوت مکعب آب به ازای هر نفر، رتبه سیزدهم جهان را در اختیار دارد.
سورینام با 35 هزار و لائوس با 34 هزار فوت مکعب در رتبههای چهاردهم و پانزدهم قرار دارند.
چرا برداشت آب آمریکا بالاست؟
رتبه بالای آمریکا در برداشت آب لزوماً به معنای مصرف بالای آب در منازل نیست و بخش مهمی از برداشت آب این کشور به فعالیتهای کشاورزی و تولید انرژی مربوط میشود.
بر اساس دادههای مطرحشده در گزارش، مزارع آمریکا در فاصله سالهای 2010 تا 2020 بهطور میانگین روزانه حدود 105 میلیارد گالن آب برای آبیاری محصولات کشاورزی برداشت کردهاند. نیروگاهها نیز روزانه حدود 83 میلیارد گالن آب شیرین برداشت کردهاند.
با این حال، باید میان برداشت آب و مصرف آب تفاوت قائل شد. نیروگاهها بخش قابلتوجهی از آبی را که برداشت میکنند دوباره به چرخه آب بازمیگردانند، در حالی که در بخش کشاورزی سهم بیشتری از آب برداشتشده به مصرف میرسد.
منابع آب فراوان به معنای امنیت آبی نیست
دادههای مربوط به منابع و برداشت آب نشان میدهد برخورداری از منابع آب شیرین فراوان، بهتنهایی تضمینی برای امنیت آبی کشورها نیست.
جغرافیا، میزان بارندگی، رودخانهها، دریاچهها و یخچالهای طبیعی نقش مهمی در تعیین منابع آب تجدیدپذیر دارند؛ اما جمعیت، کشاورزی، صنعت و تولید انرژی نیز میزان تقاضا و برداشت آب را تعیین میکنند.
با گسترش شهرها، توسعه کشاورزی، افزایش فعالیت کارخانهها، رشد مراکز داده و افزایش نیاز سامانههای تولید انرژی به آب، رقابت میان بخشهای مختلف برای دسترسی به منابع آب میتواند افزایش یابد.
در نتیجه، حتی کشورهایی که در مجموع منابع آبی فراوانی دارند ممکن است در برخی مناطق با فشار بر منابع آب مواجه شوند. در کشورهای خشک نیز افزایش نسبتاً محدود تقاضا میتواند فشار قابلتوجهی بر منابع محدود آب ایجاد کند.