فصل تجارت - شبکه بزرگراهی سیستان و بلوچستان طی دو سال توسعه چشمگیری یافته و با افزایش طول بزرگراهها و تکمیل کریدورهای شریانی، زمینه برای تقویت ترانزیت، اتصال چابهار به پسکرانه و رونق اقتصادی استان فراهم شده است.
سیستان و بلوچستان به دلیل وسعت جغرافیایی، فاصله زیاد مراکز جمعیتی، همجواری با افغانستان و پاکستان، دسترسی به آبهای آزاد و برخورداری از بندر چابهار، یکی از استانهایی است که توسعه شبکه حملونقل در آن اهمیت راهبردی دارد.
وجود ظرفیتهای بندری، ترانزیتی، معدنی، کشاورزی، گردشگری و تجارت مرزی باعث شده است که توسعه راههای ایمن و پرظرفیت در این استان صرفاً یک پروژه عمرانی نباشد، بلکه بخشی از زیرساخت توسعه اقتصادی و سرزمینی محسوب شود.
بررسی عملکرد دو ساله دولت چهاردهم در حوزه راههای سیستان و بلوچستان نشان میدهد توسعه شبکه بزرگراهی، تکمیل محورهای شریانی و اجرای پروژههای جدید با سرعت بیشتری دنبال شده است.
افزایش طول بزرگراههای سیستان و بلوچستان
بر اساس آمار اعلامشده، طول بزرگراههای سیستان و بلوچستان از 640.4 کیلومتر در ابتدای دولت چهاردهم به 945 کیلومتر رسیده است؛ یعنی بیش از 304 کیلومتر به شبکه بزرگراهی استان افزوده شده است.
افزایش طول بزرگراهها میتواند ظرفیت عبور خودروها را افزایش داده، زمان سفر را کاهش دهد و سطح ایمنی تردد و جابهجایی کالا و مسافر را ارتقا دهد.
در استانی با وسعت زیاد و پراکندگی سکونتگاهها، توسعه بزرگراهها همچنین میتواند فاصله میان مراکز جمعیتی، مناطق اقتصادی، مرزها و بنادر را کاهش دهد.
افزایش سهم راههای پرظرفیت
میزان بهرهمندی سیستان و بلوچستان از شبکه آزادراه، بزرگراه و راه اصلی نیز از 25 درصد به 33.8 درصد افزایش یافته است.
با وجود این رشد، این شاخص همچنان با میانگین 42 درصدی کشور فاصله دارد و نشان میدهد نیاز استان به توسعه زیرساختهای حملونقل همچنان قابل توجه است.
با این حال، افزایش 8.8 واحد درصدی این شاخص طی یک دوره دو ساله میتواند نشاندهنده شتاب گرفتن روند توسعه راههای پرظرفیت در استان باشد.
تکمیل 376 کیلومتر راه در دو سال
یکی از مهمترین اقدامات انجامشده، تکمیل و اتمام حدود 376 کیلومتر بزرگراه و راه اصلی در سیستان و بلوچستان از شهریور 1403 تا شهریور 1405 بوده است.
اعتبارات هزینهشده یا اختصاصیافته برای این طرحها نیز بیش از 10 هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
اجرای چنین پروژههایی در استانی با جغرافیای گسترده، علاوه بر عملیات روسازی، به اجرای ابنیه فنی، پل، تقاطع، زیرسازی، زهکشی، علائم و تجهیزات ایمنی نیاز دارد.
کریدورهای شریانی؛ ستون فقرات حملونقل استان
طول مجموع محورهای شریانی مهم سیستان و بلوچستان یکهزار و 631 کیلومتر اعلام شده که از این میزان 897 کیلومتر تکمیل و 483 کیلومتر در دست اجراست.
بر این اساس، حدود 85 درصد کریدورهای اصلی استان یا تکمیل شده یا در حال ساخت هستند.
این کریدورها نقش مهمی در اتصال مراکز جمعیتی، مناطق تولیدی، بنادر، مرزها و شبکه سراسری کشور دارند و تکمیل آنها میتواند ظرفیت ترانزیتی استان را افزایش دهد.
تکمیل بزرگراه زاهدان ـ زابل
یکی از پروژههای شاخص راهسازی در این دوره، تکمیل مسیر بزرگراهی زاهدان ـ زابل به طول 200 کیلومتر است.
این پروژه با صرف حدود 2 هزار و 500 میلیارد تومان در دولت چهاردهم تکمیل شده و یکی از مهمترین اتصالهای بزرگراهی میان مراکز جمعیتی سیستان و بلوچستان به شمار میرود.
تکمیل این مسیر میتواند به کاهش زمان سفر، افزایش ایمنی و تسهیل جابهجایی کالا و مسافر میان شمال و مرکز استان کمک کند.
فعالیت 59 کارگاه راهسازی
در حال حاضر 59 کارگاه راهسازی بزرگراهی و راه اصلی در نقاط مختلف سیستان و بلوچستان فعال است؛ از این تعداد 16 کارگاه در شمال و 43 کارگاه در جنوب استان فعالیت دارند.
بر اساس آمار اعلامشده، این پروژهها زمینه اشتغال مستقیم حدود 6 هزار نفر را فراهم کردهاند.
فعالیت این کارگاهها همچنین موجب رونق مجموعهای از فعالیتهای وابسته از جمله حملونقل، تأمین مصالح، تعمیر و نگهداری ماشینآلات، خدمات فنی و پیمانکاری شده است.
28 مناقصه برای احداث 432 کیلومتر راه
روند توسعه راهها تنها به پروژههای در حال اجرا محدود نشده است. بر اساس اطلاعات ارائهشده، 28 مناقصه برای احداث 432 کیلومتر راه با ارزشی حدود 28 هزار میلیارد تومان برگزار شده است.
این پروژهها میتوانند در سالهای آینده به ظرفیت شبکه راهی استان اضافه شوند و بخشی از نیازهای زیرساختی سیستان و بلوچستان را پوشش دهند.
چابهار؛ حلقه مهم در زنجیره ترانزیت
یکی از مهمترین دلایل اهمیت توسعه راههای سیستان و بلوچستان، ظرفیت بندر چابهار است. این بندر به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران میتواند نقش مهمی در تجارت دریایی، ترانزیت و ارتباط ایران با بازارهای منطقهای ایفا کند.
اما استفاده کامل از ظرفیت بندر چابهار به وجود شبکه حملونقل مناسب در پسکرانه آن وابسته است. کالا پس از ورود به بندر باید بتواند با سرعت، ایمنی و هزینه مناسب به مراکز مصرف، مناطق تولیدی، مرزها و شبکه سراسری کشور منتقل شود.
از این منظر، توسعه بزرگراههای استان را میتوان بخشی از زیرساخت لازم برای تقویت کریدور ترانزیتی چابهار دانست.
بزرگراهها؛ اتصال بندر، مرز و بازار
در زنجیره حملونقل، بندر، مرز و بازار زمانی میتوانند بیشترین ارزش اقتصادی را ایجاد کنند که ارتباط میان آنها سریع و قابل اتکا باشد.
چابهار ظرفیت دریایی را فراهم میکند، مرزهای شرقی امکان تجارت با کشورهای همسایه را افزایش میدهند و شبکه سراسری کشور دسترسی به بازارهای داخلی را فراهم میکند؛ بزرگراهها حلقه اتصال این ظرفیتها هستند.
کاهش زمان سفر، ارتقای ایمنی، کاهش استهلاک ناوگان و پایین آمدن هزینه حملونقل از جمله پیامدهای توسعه مسیرهای استاندارد و پرظرفیت است.
در صورت تکمیل کریدورهای اصلی و رفع گلوگاههای ارتباطی، این ظرفیت وجود دارد که سیستان و بلوچستان سهم بیشتری از تجارت و ترانزیت منطقهای به دست آورد.
عطاءالله اکبری، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار سیستان و بلوچستان، با اشاره به روند توسعه زیرساختهای استان تأکید کرده است که توسعه راهها و تکمیل کریدورهای ارتباطی میتواند زمینه افزایش نقش استان در اقتصاد کشور را فراهم کند.
به گفته وی، موقعیت سیستان و بلوچستان در مجاورت افغانستان و پاکستان و برخورداری از ظرفیتهای بندری و ترانزیتی، ضرورت توجه به زیرساختهای ارتباطی را دوچندان کرده است.
در مجموع، افزایش طول شبکه بزرگراهی، تکمیل صدها کیلومتر راه، فعال بودن دهها کارگاه راهسازی و تعریف پروژههای جدید نشان میدهد توسعه حملونقل در سیستان و بلوچستان وارد مرحلهای گسترده شده است.
با این حال، فاصله شاخصهای استان با میانگین کشوری نشان میدهد مسیر توسعه همچنان ادامه دارد. تکمیل این شبکه میتواند نهتنها دسترسی شهرها و روستاهای استان را بهبود دهد، بلکه چابهار، مرزهای شرقی و سیستان و بلوچستان را به یکی از حلقههای مهم شبکه ترانزیتی ایران و منطقه تبدیل کند.