صندوق توسعه ملی ؛ ثروت بین‌نسلی

فصل تجارت - صندوق توسعه ملی قرار بود بخشی از ثروت زیرزمینی ایران را از خرج امروز جدا کند و در قلکی به سرمایه‌ای برای فردا تبدیل کند، اما فاصله میان این ماموریت و آنچه در عمل بر سر صندوق آمده است، روزبه‌روز بیشتر شده است. نهادی که قرار بود حافظ سهم نسل‌های آینده از ثروت طبیعی کشور باشد، خود به یکی از منابع تامین مالی دولت‌ها بدل شده و بخش قابل‌توجهی از دارایی‌های آن نیز در قالب مطالبات از دولت و طرح‌های مختلف قفل شده است.

در واقع، صندوق توسعه ملی در سال‌های اخیر تغییر کارکرد داده و اگر بگوییم دولت آن را به‌مثابه جیب دومی برای رفع نیازهای فوری خود می‌داند، پربیراه نگفته‌ایم. وقتی منابع صندوق برای پوشش کسری بودجه به کار گرفته می‌شود، سهم قانونی آن در قوانین بودجه سالانه بارها تغییر می‌کند و تسهیلات اعطایی نیز در مواردی به مطالبات معوق تبدیل می‌شوند، دیگر حتی افزایش منابع صندوق نیز لزوما به معنای افزایش ظرفیت توسعه‌ای آن نیست؛ چرا که این کیفیت مدیریت و نحوه تبدیل دارایی‌ها به ثروت جدید است که راه را برای توسعه می‌گشاید، نه میزان دارایی‌های صندوق توسعه ملی. سرزمین پهناور ایران دارای حجم عظیمی از ثروت طبیعی است، اما با گذشت تمام این سال‌ها، کماکان سازوکار روشنی برای تبدیل این ثروت به سرمایه‌های ماندگار تدوین نشده است. نفت و گاز تنها بخش کوچکی از گنجینه‌های نهفته کشور هستند. منابع معدنی و سایر دارایی‌های طبیعی کشور نیز می‌توانند در صورت مدیریت کارا، به بخشی از یک نظام ثروت‌آفرینی بین‌نسلی تبدیل شوند. باشگاه اقتصاددانان در این پرونده تلاش دارد صندوق توسعه ملی را از همین منظر بررسی کند و توضیح دهد این صندوق چگونه از ماموریت اولیه خود فاصله گرفته است و برای بازگشت آن به جایگاه یک نهاد ثروت‌آفرین، چه تغییراتی لازم است. صندوق با منابعی که در اختیار دارد چه می‌کند و چگونه می‌تواند از یک دریافت‌کننده و پرداخت‌کننده منابع، به یک سرمایه‌گذار راهبردی برای تضمین آتیه نسل آینده تبدیل شود؟