فصل تجارت - ری- طرح درختکاری «حرم تا حرم» قرار است با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، استفاده از گونه‌های گیاهی مقاوم و کم‌آب‌بر و حضور شهروندان داوطلب، بخشی از مسیر آزادراه تهران–قم را سبز کند.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: مسیرهای ورودی شهرها، نخستین تصویری هستند که در ذهن مسافران از مقصد شکل می‌دهند؛ تصویری که تنها به ساختمان‌ها، بزرگراه‌ها و حجم تردد خودروها محدود نمی‌شود، بلکه فضای طبیعی، پوشش گیاهی و کیفیت محیط اطراف جاده نیز در شکل‌گیری آن سهم دارد.
آزادراه تهران–قم به‌عنوان یکی از محورهای مهم ارتباطی کشور، سالانه میزبان شمار زیادی از مسافرانی است که از جنوب کشور و شهر مقدس قم به سمت پایتخت حرکت می‌کنند. اکنون قرار است بخشی از این مسیر، به جای آنکه صرفاً گذرگاهی برای عبور خودروها باشد، با اجرای طرح درختکاری «حرم تا حرم» به مسیری با هویت زیست‌محیطی و چشم‌اندازی متفاوت تبدیل شود؛ طرحی که می‌تواند پیوند میان توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و توجه به محیط‌زیست را در یکی از مهم‌ترین محورهای ارتباطی استان تهران تقویت کند.
جذب گردوغبار و افزایش کیفیت زندگی شهروندان مورد توجه استاندار تهران
توجه به این ظرفیت زیست‌محیطی پیش‌تر نیز در دستور کار مدیریت استان قرار گرفته بود، محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، بر توسعه فضای سبز و درختکاری در محدوده پیرامونی شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) و آزادراه تهران- قم تاکید کرد و افزود: استفاده از گونه‌های مناسب و طرح‌های زراعت چوب از جمله راهکارهای بهبود منظر و شرایط محیطی منطقه است.
وی با اشاره به آثار محیط‌زیستی توسعه پوشش گیاهی، بر کاهش فرسایش خاک، جذب گردوغبار و بهبود کیفیت هوا اظهار کرد: درختکاری و احیای زیست‌بوم‌های طبیعی، علاوه بر تأثیر در جذب گردوغبار و افزایش رطوبت هوا، به ارتقای کیفیت زندگی شهروندان نیز کمک می‌کند و باید به‌عنوان یک رویکرد فرابخشی مورد توجه قرار گیرد.
نماینده عالی دولت در استان تهران همچنین بر همکاری منابع طبیعی، محیط زیست، شهرداری‌ها، دانشگاه‌ها و نهادهای مردمی برای اجرای این برنامه تاکید کرد.
البته توسعه فضای سبز در استانی که با چالش کمبود منابع آبی روبه‌رو است، بدون توجه به ملاحظات اقلیمی و مدیریت مصرف آب امکان‌پذیر نخواهد بود، معتمدیان، استاندار تهران، به همین دلیل توسعه فضای سبز و استفاده بهینه از آب را از راهکارهای اصلی ارتقای کیفیت محیط زیست استان برشمرد و گفت: استفاده از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی، منابع طبیعی و مجموعه‌های فرهنگی و اجتماعی، طراحی پویش‌های مردمی درختکاری، بهره‌گیری از رسانه‌ها و تشکل‌های مردمی برای جلب مشارکت عمومی و تبدیل درختکاری به یک حرکت فراگیر اجتماعی از محورهای مهم در طرح درختکاری « حرم تا حرم» است.
کل طرح 90 کیلومتر؛ محدوده استان تهران 60 کیلومتر
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار تهران به خبرنگار مهر گفت: طرح درختکاری «حرم تا حرم» در مسیری بیش از 90 کیلومتر میان آستان مقدس حضرت معصومه(س) و حرم مطهر امام خمینی(ره) تعریف شده است که 60 کیلومتر آن در محدوده استحفاظی استان تهران قرار دارد و ادامه مسیر نیز با مدیریت استانداری قم دنبال خواهد شد.
سید کمال‌الدین میرجعفریان، با اشاره به دستور استاندار تهران برای اجرای این برنامه در کوتاه‌ترین زمان و بر اساس اصول علمی و اجرایی، هدف از اجرای آن را توسعه فضای سبز، بهبود شرایط زیست‌محیطی و ارتقای منظر ورودی پایتخت عنوان کرد.
به این ترتیب، اجرای طرح در محدوده استان تهران می‌تواند نقطه آغاز شکل‌گیری یک محور سبز در امتداد آزادراه تهران–قم باشد؛ محوری که علاوه بر کارکرد ارتباطی، ظرفیت تبدیل‌شدن به بخشی از سیمای مطلوب ورودی پایتخت را نیز دارد. این موضوع در حالی اهمیت پیدا می‌کند که توسعه فضای سبز در حاشیه راه‌ها، علاوه بر جنبه زیبایی‌شناختی، نیازمند طراحی متناسب با شرایط اقلیمی، شناخت محدودیت‌های محیطی و برنامه‌ریزی دقیق برای نگهداری بلندمدت است.
معاون استاندار تهران گفت: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این طرح، توجه به شرایط اقلیمی منطقه و انتخاب گونه‌های گیاهی متناسب با محدودیت منابع آب است، در شرایطی که مدیریت منابع آبی به یکی از ضرورت‌های جدی برنامه‌ریزی شهری و محیط‌زیستی تبدیل شده، توسعه فضای سبز بدون در نظر گرفتن میزان نیاز آبی گیاهان، امکان تأمین آب و ظرفیت نگهداری آن‌ها نمی‌تواند به نتیجه‌ای پایدار منتهی شود.
وی تاکید کرد: به همین دلیل، در برنامه اعلام‌شده برای «حرم تا حرم»، استفاده از گونه‌های مقاوم و کم‌آب‌بر مورد تأکید قرار گرفته است، تا ضمن کاهش فشار بر منابع آبی، زمینه سازگاری بیشتر پوشش گیاهی با شرایط محیطی مسیر را فراهم کند.
تکمیل عملیات حفر گودال تا 15 روز آینده
میرجعفریان گفت: اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان و سازمان جهاد کشاورزی استان تهران مسئولیت تدوین برنامه اجرایی، انتخاب گونه‌های گیاهی متناسب با شرایط اقلیمی و تعیین شیوه نگهداری درختان را بر عهده دارند.
وی افزود: با توجه به وجود تأسیسات زیربنایی، ابنیه، راه‌های دسترسی و مسیرهای خدماتی در طول آزادراه، اجرای طرح نیازمند هماهنگی دقیق میان دستگاه‌های مسئول است. از همین رو، مجموعه‌هایی از جمله دستگاه‌های راهداری، شرکت‌های آب و فاضلاب، برق، گاز، سازمان حفاظت محیط‌زیست، فراجا و پلیس راه در اجرای این برنامه مشارکت خواهند داشت.
این مقام استانداری تهران گفت: همچنین شهرداری‌ها با استفاده از ظرفیت فنی و تجهیزات عمرانی خود در بخش آماده‌سازی و اجرای عملیات عمرانی همکاری می‌کنند. چنین مشارکتی می‌تواند از بروز تداخل در فعالیت‌های عمرانی و آسیب به زیرساخت‌های موجود جلوگیری کند و زمینه اجرای منظم‌تر عملیات در طول مسیر را فراهم آورد.
وی در خصوص برنامه زمانی اعلام‌شده نیز عملیات حفر گودال‌های کاشت طی 10 تا 15 روز آینده تکمیل می شود، پس از آماده‌سازی مسیر، عملیات کاشت درختان با مشارکت شهروندان داوطلب ثبت‌نام‌شده در قالب «گردان‌های جانفدا» و در یک روز انجام خواهد شد.
در همین زمینه، حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، نیز بر ضرورت انجام مطالعات تخصصی و استفاده از گونه‌های بومی و اندمیک تأکید کرد و به خبرنگار مهر گفت: این رویکرد می‌تواند در انتخاب گونه‌های متناسب با شرایط اقلیمی و زیستی در آزادره تهران- قم مورد توجه قرار گیرد.
فرهنگ مراقبت از طبیعت و حفظ سرمایه‌های سبز باید نهادینه شود
این شیوه مشارکت مردمی، علاوه بر فراهم‌کردن ظرفیت اجرایی برای اجرای گسترده عملیات کاشت، می‌تواند زمینه شکل‌گیری نوعی مسئولیت اجتماعی نسبت به حفاظت از محیط‌زیست و توسعه فضای سبز را نیز تقویت کند.
مشارکت مردم در چنین برنامه‌هایی زمانی اثرگذارتر خواهد بود که از مرحله حضور در روز درختکاری فراتر برود و به فرهنگ مراقبت از طبیعت و حفظ سرمایه‌های سبز تبدیل شود، درختی که در حاشیه یک آزادراه کاشته می‌شود، برای رسیدن به مرحله استقرار و رشد به مراقبت مستمر نیاز دارد و همین ضرورت، اهمیت طراحی یک نظام مشخص برای نگهداری و پایش درختان را دوچندان می‌کند.
از این منظر، تأکید بر تعیین شیوه نگهداری درختان از سوی مجموعه‌های تخصصی استان، یکی از بخش‌های مهم و تعیین‌کننده طرح به شمار می‌رود؛ موضوعی که می‌تواند تضمین‌کننده ماندگاری نتایج سرمایه‌گذاری و مشارکت انجام‌شده باشد.
البته درختکاری 60 کیلومتر از آزادراه تهران–قم را نباید صرفاً اقدامی برای تغییر چهره ظاهری یک مسیر ارتباطی دانست. این پروژه فرصتی برای توجه بیشتر به کیفیت محیط پیرامون راه‌ها، افزایش پوشش گیاهی و تقویت نگاه محیط‌زیستی در توسعه زیرساخت‌ها است. اگر انتخاب گونه‌ها بر مبنای مطالعات کارشناسی انجام شود، منابع مورد نیاز برای آبیاری و نگهداری به‌درستی پیش‌بینی شود و دستگاه‌های مسئول پس از کاشت نیز به وظایف خود پایبند بمانند، می‌توان انتظار داشت که این طرح به الگویی قابل استفاده برای توسعه فضای سبز در سایر محورهای ارتباطی استان تبدیل شود.
در نهایت، ارزش طرح «حرم تا حرم» زمانی به‌طور کامل نمایان خواهد شد که درختان کاشته‌شده فرصت رشد پیدا کنند و مسیری که امروز به‌عنوان یک پروژه درختکاری شناخته می‌شود، در سال‌های آینده به بخشی پایدار از سیمای سبز ورودی پایتخت تبدیل شود. راهی که از کنار حرم مطهر حضرت معصومه(س) تا حرم مطهر امام خمینی(ره) امتداد می‌یابد، می‌تواند علاوه بر پیوند دو مقصد مهم مذهبی، حامل پیامی روشن درباره ضرورت پیوند توسعه و حفاظت از طبیعت باشد؛ پیامی که تحقق آن نه با پایان عملیات کاشت، بلکه با استمرار مراقبت، مسئولیت‌پذیری دستگاه‌های اجرایی و حفظ هر نهالی که در این مسیر ریشه می‌دواند، معنا پیدا می‌کند.