فصل تجارت - یک مسئول گفت: تهران روی 27 گسل فعال قرار دارد و 250 هزار پلاک در بافت فرسوده شناسایی شده، زمینلرزههای کوچک نشانه فعال بودن گسلها هستند و مقاومسازی برای کاهش خسارت باید با جدیت پیگیر شود.
علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به وضعیت برداشت آبهای زیرزمینی و ارتباط آن با پدیده فرونشست زمین، اظهار کرد: در مجموع سالانه نزدیک به 50 میلیارد مترمکعب آب از چاههای کشور استحصال میشود که بخشی از این آب دوباره به لایههای زیرین زمین نفوذ میکند، بخشی تبخیر میشود و بخش دیگری نیز به مصرف میرسد.
فرونشست در 5 استان به اوج رسیده است
وی افزود: در میان استانهای کشور، متأسفانه استانهای کرمان، فارس، خراسان رضوی، اصفهان و تهران بالاترین میزان برداشت و تخلیه آبهای زیرزمینی را دارند. اگر به نقشههای فرونشست زمین نیز توجه شود، بیشترین پهنههای فرونشستی کشور نیز در همین استانها قرار گرفته است.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بیان کرد: علاوه بر گسلهای شناختهشده، نقاط دیگری نیز دارای گسلهای فعال هستند. در تهران، اگر بخواهیم گسلهای اصلی عبوری از محدوده شهری را از شمال به جنوب بررسی کنیم، ابتدا گسل مشا قرار دارد که در نزدیکی تهران و خارج از محدوده شهری واقع شده است. البته اگر زلزله بزرگی در این گسل رخ دهد، بدون تردید ساختمانها، منازل و مستحدثات شهر تهران تحت تأثیر قرار خواهند گرفت و آسیب خواهند دید.
بیتاللهی تصریح کرد: اگر صرفاً گسلهای عبوری از محدوده شهری تهران را در نظر بگیریم، گسل شمال تهران در امتداد دامنههای شمالی شهر قرار دارد. همچنین گسلهای لویزان و نیاوران نیز در منطقه یک تهران گسترده شدهاند و به سمت شرق شهر ادامه پیدا میکنند.
وی افزود: در بخشهای جنوبیتر نیز گسلهای شمال ری، جنوب ری و کهریزک از محدودههای شهری عبور میکنند و در مجاورت مناطق مسکونی قرار دارند.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیان اینکه علاوه بر این گسلهای اصلی، گسلهای کوچکتر متعددی نیز در محدوده شهری تهران شناسایی شدهاند، گفت: تعداد این گسلهای شناختهشده به حدود 27 مورد میرسد که همگی نشاندهنده فعال بودن ساختار لرزهای پوسته زمین در تهران هستند.
وی افزود: وجود این شکستگیها به معنای آن است که در گذشته زمینلرزههای بزرگی در این محدوده رخ داده و لایههای زمین دچار گسیختگی شدهاند. این گسلها شناسایی و نقشهبرداری شدهاند و برای آنها حریم گسل نیز تعیین شده است؛ به همین دلیل احداث ساختمانهای بسیار مهم و حساس در محدوده حریم گسلها ممنوع است.
بیتاللهی بیان کرد: در مجموع، وجود این تعداد گسل فعال در داخل و اطراف محدوده شهری تهران، زمینه وقوع زمینلرزههای متعدد را فراهم میکند و این موضوع ضرورت توجه جدی به مخاطرات لرزهای و رعایت الزامات ساختوساز را دوچندان میکند.
زمان وقوع زلزله بزرگ قابل پیشبینی نیست
این مقام مسئول با اشاره به وضعیت لرزهخیزی تهران اظهار کرد: خوشبختانه تاکنون زمینلرزه بزرگی که موجب تخریب گسترده در تهران شود، رخ نداده است، اما رخ ندادن زلزله بزرگ به هیچ عنوان به معنای غیرفعال یا ساکن بودن گسلهای تهران نیست.
وی افزود: زمینلرزههای کوچک، خود نشانهای از فعال بودن گسلها هستند. با تجمع تنش و انرژی در طول سالیان متمادی، همانند سایر نقاط جهان، وقوع زمینلرزههای بزرگ اجتنابناپذیر است؛ این زلزلهها ممکن است هر 100 سال، 200 سال یا حتی هزار سال یکبار رخ دهند و در صورت وقوع، خسارتهای گستردهای به همراه داشته باشند.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: هیچکس نمیتواند زمان وقوع زلزله بزرگ را پیشبینی کند، اما اطمینان داریم اگر از امروز ساختوسازهای مقاوم در برابر زلزله را بهطور جدی دنبال کنیم، پس از گذشت چند سال شهری ایمنتر خواهیم داشت و دستکم در زمان وقوع زلزلههای متوسط و بزرگ، میزان تلفات انسانی بهمراتب کاهش خواهد یافت.
وی افزود: در حال حاضر در شمال تهران، مناطقی مانند دارآباد، جماران، تجریش، فرحزاد و یوسفآباد و همچنین بخشهایی از مناطق مرکزی شهر، دارای بافتهای فرسوده هستند. متراکمترین واحدهای ساختمانی نیز در همین محدودهها قرار دارند و بسیاری از ساختمانها از مقاومت کافی در برابر زلزله برخوردار نیستند.
60 درصد ساختمانهای بافت فرسوده تهران مقاوم نیستند
بیتاللهی با اشاره به آمار ساختمانهای فرسوده پایتخت تصریح کرد: از حدود یک میلیون و 100 هزار پلاک ساختمانی شناساییشده در تهران، نزدیک به 250 هزار پلاک در بافتهای فرسوده قرار دارد. حتی اگر همه این ساختمانها را کممقاومت تلقی نکنیم، دستکم حدود 60 درصد آنها از مقاومت لازم در برابر زلزله برخوردار نیستند.
وی یادآور شد: اگر این آمار را در کنار جمعیت ساکن در این ساختمانها قرار دهیم، بهسادگی میتوان دریافت که جمعیت بسیار بزرگی در معرض خطر قرار دارند. از این رو، لازم است عزم جدی برای اجرای ساختوسازهای ایمن و مقاوم در برابر زلزله در کشور شکل بگیرد.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بیان کرد: گاهی به دلیل بروز مسائل مختلف در کشور، مخاطراتی مانند فرونشست زمین و زلزله به دست فراموشی سپرده میشوند، اما دقیقاً در همین دورههای غفلت است که وقوع یک حادثه میتواند خسارتها و پشیمانیهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
وی افزود: امیدوارم هرگز زلزلهای مخرب در شهرهای بزرگ کشور، بهویژه تهران، رخ ندهد، اما صرف امیدواری نمیتواند ما را از خطر مصون نگه دارد. طبیعت ذاتاً پویا است و همانگونه که ضربان قلب نشانه حیات انسان است، وقوع زمینلرزه نیز نشانه پویایی زمین محسوب میشود.
بیتاللهی در پایان خاطرنشان کرد: آنچه میتواند خسارتهای ناشی از زلزله را کاهش دهد، مقاومسازی ساختمانها، رعایت اصول مهندسی در ساختوساز و جلوگیری از توسعه شهری بر روی پهنههای گسلی است؛ تنها با اجرای این اقدامات میتوان ایمنی شهرها را در برابر زلزله افزایش داد.