فصل تجارت - رکورد اسقاط خودرو در ایران شکسته شد و مجموع خودروهای فرسوده خارجشده از چرخه تردد از سال 1403 تاکنون به بیش از 600 هزار دستگاه رسید؛ با این حال، بیش از 20 میلیون خودرو و موتورسیکلت همچنان در مرز فرسودگی قرار دارند.
روند اسقاط خودروهای فرسوده در دو سال اخیر شتاب گرفته و آمارهای جدید از شکسته شدن رکورد اسقاط در کشور حکایت دارد؛ با این حال، ابعاد ناوگان فرسوده همچنان به اندازهای بزرگ است که نوسازی آن به یکی از چالشهای اصلی حملونقل، آلودگی هوا و مصرف سوخت تبدیل شده است.
بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، از سال 1403 تاکنون بیش از 600 هزار خودروی فرسوده از چرخه حملونقل خارج شده است. در سال 1403 نیز 350 هزار دستگاه خودرو اسقاط شد؛ رقمی که در مقایسه با سالهای گذشته افزایش قابل توجهی نشان میدهد.
با وجود این، بیش از 20 میلیون خودرو و موتورسیکلت همچنان در مرز فرسودگی قرار دارند؛ یعنی حدود نیمی از ناوگان در حال تردد کشور با مسئله فرسودگی مواجه است.
قانون هوای پاک چه میگوید؟
قانون هوای پاک برای خودروهای فرسوده تکالیف مشخصی تعیین کرده است. بر اساس ماده 8 این قانون، مالکان وسایل نقلیه موتوری پس از رسیدن خودرو به سن فرسودگی باید آن را از رده خارج کنند.
این قانون همچنین محدودیتهایی برای خودروهای فرسوده در زمینه حملونقل، دریافت معاینه فنی، بیمه شخص ثالث، خرید و فروش و تردد در نظر گرفته است.
در کنار آن، دولت موظف شده است از محل صرفهجویی حاصل از مدیریت مصرف سوخت، تسهیلات لازم برای جایگزینی خودروهای فرسوده حملونقل عمومی با خودروهای جدید را فراهم کند.
رکورد اسقاط خودرو شکسته شد
اگرچه روند اسقاط خودرو در سالهای گذشته با رکود جدی مواجه بود، اما طی دو سال اخیر شرایط تغییر کرده است.
طبق آمار اعلامشده، در سال 1403 حدود 350 هزار دستگاه خودرو اسقاط شد و مجموع اسقاط از ابتدای سال 1403 تاکنون از 600 هزار دستگاه عبور کرده است.
این در حالی است که پیش از این، از زمان تصویب قانون هوای پاک تا سال 1402 تنها حدود 200 هزار خودرو اسقاط شده بود.
در قانون برنامه هفتم نیز هدفگذاری سالانه 500 هزار دستگاه اسقاط تعیین شده است.
گواهی اسقاط؛ اهرم جدید نوسازی خودرو
یکی از تغییرات مهم در سیاست اسقاط، اصلاح آییننامههای مربوط به تولید و شمارهگذاری خودروهاست.
بر اساس مصوبه اخیر هیئت وزیران، خودروسازان و موتورسیکلتسازان داخلی باید به ازای تولید هر چهار دستگاه خودرو یا موتورسیکلت، گواهی اسقاط معادل دریافت کنند.
همچنین شمارهگذاری خودروها و موتورسیکلتهای تولیدی به ارائه گواهی اسقاط از سوی تولیدکنندگان وابسته شده است.
هدف از این سیاست، افزایش انگیزه اقتصادی برای اسقاط خودروهای فرسوده و همزمان ایجاد پیوند میان تولید خودرو و نوسازی ناوگان است.
قیمت گواهی اسقاط خودرو چقدر است؟
نرخ گواهی اسقاط نیز پس از سه سال بهروزرسانی شده است.
بر اساس نرخهای اعلامشده، ارزش گواهی اسقاط خودروی سواری 60 میلیون تومان، دیزل سبک 120 میلیون تومان و دیزل سنگین نیز 120 میلیون تومان تعیین شده است.
این نرخها برای مالکان خودروهای فرسودهای که از 22 اردیبهشت 1405 در مراکز اسقاط پذیرش شدهاند، اعمال میشود.
20 میلیون وسیله نقلیه در مرز فرسودگی
با وجود رشد اسقاط، تعداد خودروها و موتورسیکلتهای فرسوده همچنان بالاست.
بر اساس آمارهای موجود، از مجموع نزدیک به 42 میلیون خودرو و موتورسیکلت در حال تردد کشور، بیش از 20 میلیون دستگاه در مرز فرسودگی قرار دارند.
موتورسیکلتها، خودروهای سواری و وانتها بیشترین سهم را در میان ناوگان فرسوده دارند و به دلیل مصرف سوخت و انتشار آلایندهها، سهم قابل توجهی در آلودگی هوا دارند.
110 هزار کشنده فرسوده در کشور
مشکل فرسودگی تنها به خودروهای سواری محدود نمیشود. حدود 110 هزار کشنده فرسوده نیز در کشور تردد دارند و برخی از آنها عمر بسیار بالایی دارند.
بر اساس آمار اعلامشده، حدود 12 هزار کشنده با عمر بیش از 50 سال در کشور فعال هستند.
مصرف بالای سوخت و انتشار آلایندههای بیشتر، این ناوگان را به یکی از اولویتهای اصلی برنامههای نوسازی تبدیل کرده است.
بر همین اساس، موضوع اسقاط کشندههای فرسوده در کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا بررسی شده و مقرر شده است به ازای واردات هر کشنده، یک کشنده فرسوده اسقاط شود.
اسقاط خودرو چقدر مصرف بنزین را کاهش میدهد؟
یکی از مهمترین آثار اسقاط خودروهای فرسوده، کاهش مصرف سوخت است.
طبق آمارهای ارائهشده، اسقاط حدود 500 هزار دستگاه خودرو در سالهای 1403 و 1404 تاکنون به صرفهجویی نزدیک به 1.5 میلیارد لیتر بنزین منجر شده است.
خودروهای فرسوده سواری و وانت سالانه حدود 8.3 میلیارد لیتر بنزین مصرف میکنند و تنها 2.6 میلیون خودروی فرسوده حدود 3.2 میلیارد لیتر بنزین مازاد مصرف دارند.
جایگزینی این خودروها با خودروهای دوگانهسوز، برقی یا هیبریدی میتواند میزان صرفهجویی در مصرف بنزین را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
رکورد اسقاط کافی نیست
شکسته شدن رکورد اسقاط خودرو و خروج بیش از 600 هزار دستگاه از چرخه تردد، نشانهای از تغییر مسیر سیاستگذاری در حوزه نوسازی ناوگان است؛ اما فاصله میان عملکرد فعلی و حجم خودروهای فرسوده همچنان بسیار زیاد است.
وجود بیش از 20 میلیون خودرو و موتورسیکلت در مرز فرسودگی نشان میدهد که برای حل همزمان معضل آلودگی هوا، مصرف بالای بنزین و فرسودگی ناوگان، اسقاط باید با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند.
در واقع، رکورد جدید اسقاط را میتوان یک گام مهم دانست، اما تا نوسازی واقعی ناوگان حملونقل کشور همچنان راه طولانی باقی مانده است.
تجارت نیوز