فصل تجارت - دکتر تیمور رحمانی* در ادبیات و تحلیلهاى اقتصادى ایران همچنان بر مفهوم پول پرقدرت تاکید مىشود. پرقدرت بودن پول پرقدرت که پایه پولى یا پول ذخیره و اسامى دیگرى نیز دارد، نزد ما تحلیلگران ایرانى انعکاس دو موضوع است. اول آنکه پشتوانه پول پرقدرت دارایىهاى بانک مرکزى است و در نتیجه باارزشتر یا محکمتر از پول ما نزد بانکها یا همان سپردههاى بانکى است؛ چون علىالاصول بانک مرکزى ورشکست نمىشود؛ اما یک بانک مىتواند ورشکست شود و سپرده ما سوخت شود، دوم اینکه پول پرقدرت اثر تورمى شدیدترى در مقایسه با نقدینگى یا سایر تعاریف پول دارد. هر دو تصور فوق اشتباه است.
فصل تجارت - دکتر تیمور رحمانی* در ادبیات و تحلیلهاى اقتصادى ایران همچنان بر مفهوم پول پرقدرت تاکید مىشود. پرقدرت بودن پول پرقدرت که پایه پولى یا پول ذخیره و اسامى دیگرى نیز دارد، نزد ما تحلیلگران ایرانى انعکاس دو موضوع است. اول آنکه پشتوانه پول پرقدرت دارایىهاى بانک مرکزى است و در نتیجه باارزشتر یا محکمتر از پول ما نزد بانکها یا همان سپردههاى بانکى است؛ چون علىالاصول بانک مرکزى ورشکست نمىشود؛ اما یک بانک مىتواند ورشکست شود و سپرده ما سوخت شود، دوم اینکه پول پرقدرت اثر تورمى شدیدترى در مقایسه با نقدینگى یا سایر تعاریف پول دارد. هر دو تصور فوق اشتباه است.
اول آنکه گرچه بانک مرکزى ورشکست نمىشود، اما اولا با تورم قدرت خرید پول منتشره آن که همان پول پرقدرت است، مىتواند به شدت کاسته شود و دوما در دنیاى امروز از ورشکستگى غالب بانکها و از جمله بانکهاى بزرگ ممانعت مىشود و سپردهها سوخت نمىشود.
دوم آنکه افزایش در مواردى چندبرابرى پایه پولى یا پول پرقدرت متعاقب بحران ٢٠٠٨ و همچنین بحران کووید-١٩ نشان داد که ضرورتا رشد پایه پولى یا پول پرقدرت تورم ایجاد نمىکند.
دلیل هم آن است که عملا پایه پولى نقش ذخیره را دارد و وسیله مبادله و تحریک تقاضا نیست. البته این به آن معنى نیست که اگر بانکها بر اثر مداراى مقرراتى به خلق نقدینگى بپردازند و بانک مرکزى را ناچار به خلق پول پرقدرت بهعنوان ذخیره لازم آن نقدینگى کنند، در شکل دادن تورم مهم نیست. مداراى مقرراتى با بانکها مانند نوعى دستور خرج دولت حتما در ایجاد تورم نقش دارد.
* استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران