فصل تجارت - یک محقق با اشاره به رشد روزافزون جمعیت جهان و محدودیت منابع آب و خاک، بر نقش کلیدی آبزی‌پروری، فراوری آبزیان و زیست‌فناوری دریایی به عنوان راهکار اصلی تأمین پایدار امنیت غذایی تأکید کرد.
به گزارش فصل تجارت، امروز دوشنبه 11 آبان 1405 همایش روز جهانی غذا با شعار 2026 «نوآوری امروز، تغذیه فردا» در محل سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) برگزار شد.
محمد صدیق مرتضوی، رئیس موسسه تحقیقاتی علوم شیلاتی ایران با گرامیداشت این روز با شعار «نوآوری برای تأمین غذای دنیا»، اظهار کرد: امروز چالش‌های متعددی نظیر رشد پرشتاب جمعیت جهان که بر اساس پیش‌بینی‌ها تا سال 2050 میلادی به حدود 9 میلیارد نفر خواهد رسید، فشار بر منابع حیاتی و تغییرات اقلیمی، امنیت غذایی انسان‌ها را با تهدید جدی مواجه کرده است.
وی با استناد به گزارش‌های فائو یادآور شد: در سال 2024 حدود 723 میلیون نفر در سراسر جهان با بحران گرسنگی و سوءتغذیه دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ در چنین شرایطی، محدودیت شدید منابع آب شیرین، جهان را ناچار کرده است تا برای تأمین پروتئین مورد نیاز خود به سمت آبزی‌پروری پایدار و بهره‌برداری از منابع دریایی متمایل شود.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با ارائه آماری از روند تولیدات آبزیان در جهان گفت: تولیدات جهانی آبزیان که از سال 1950 تا 1960 کمتر از 20 میلیون تن بود، امروزه به نزدیک 200 میلیون تن رسیده و سهم آبزی‌پروری از این میزان به حدود 53 درصد افزایش یافته است؛ روندی که پیش‌بینی می‌شود تا سال 2050 به حدود 65 درصد برسد.
مرتضوی با اشاره به وضعیت تولیدات شیلاتی در کشورمان افزود: بر اساس آمارهای سازمان شیلات ایران، سال گذشته حدود 839 هزار تن تولیدات صید و نزدیک به 730 هزار تن تولیدات آبزی‌پروری در کشور به ثبت رسیده است که این روند نشان‌دهنده اهمیت روزافزون آبزی‌پروری در جبران کاهش صید طبیعی است.
وی بازار جهانی زیست‌فناوری دریایی را حوزه‌ای بسیار جذاب با نرخ رشد سالانه 7.9 درصدی توصیف کرد و گفت: ارزش این بازار در سال 2024 حدود 22 میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود به حدود 132 میلیارد دلار بالغ شود. در دنیای امروز، زیست‌فناوری دریایی تنها به تولید ماهی محدود نمی‌شود، بلکه شامل تولید واکسن‌ها، ریزجلبک‌ها، ترکیبات ارزشمند غذایی و کاربرد در بسته‌بندی‌های نوین است.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، 3 محور اصلی نوآوری در صنعت غذا را «فرآوری مواد غذایی و توسعه محصولات نوین»، «ایجاد ارزش افزوده و اقتصاد چرخشی» و «زیست‌فناوری دریایی» عنوان کرد و تشریح برنامه‌ها و مسیرهای تحقیقاتی این مؤسسه در راستای همگام‌سازی با رویکردهای نوین بین‌المللی خبر داد.
از فرآوری ضایعات شیلاتی تا تولید پروبیوتیک‌های بومی
مرتضوی در ادامه سخنان خود با اشاره به هدررفت بخش قابل‌توجهی از مواد اولیه در صنایع فرآوری شیلاتی اظهار کرد: در صنعت کنسرو تن‌ماهیان حدود 50 تا 60 درصد ماده اولیه به عنوان ضایعات دور ریخته می‌شود که رقم بسیار بالایی است؛ بنابراین، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی برنامه‌های ویژه‌ای را برای ارزش‌آفرینی از این ضایعات و پسماندها در دستور کار قرار داده است.
وی با اشاره به ظرفیت بالای گونه‌های کم‌ارزش تجاری در شمال (ماهیان ریز) و جنوب کشور (ساردین و موتو) که از ارزش پروتئینی بالایی برخوردارند، تصریح کرد: با بهینه‌سازی فرمولاسیون و فرآوری این گونه‌ها، محصولاتی نظیر ناگت ماهی، برگر ماهی و فرآورده‌های نوین پروتئینی طراحی و تولید شده و دانش فنی آن‌ها به بخش خصوصی منتقل شده است تا امکان تأمین غذای مغذی با قیمت مناسب برای عموم مردم فراهم شود.
وی تبدیل ضایعات شیلاتی به محصولات با ارزش تجاری بالا را از دیگر دستاوردهای این مؤسسه برشمرد و افزود: تولید لیپاز، بازیابی پروتئین‌ها و مواد معدنی، تولید کود و آمینو اسید از ضایعات ماهیان، و همچنین ساخت محصولات آرایشی و بهداشتی از جمله دستاوردهایی است که بخش‌هایی از آن به بازار عرضه شده و کشور را از برخی واردات بی‌نیاز کرده است.
رئیس مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور همچنین به فعالیت‌های مراکز تحقیقاتی شمال و جنوب کشور در زمینه استخراج ترکیبات زیست‌فعال از منابع دریایی اشاره کرد و گفت: یکی از دستاوردهای مهم ما، تولید پروبیوتیک‌های بومی با کاربردهای چندگانه برای پیشگیری از بیماری‌های عفونی آبزیان، بهبود کیفیت آب، تقویت سیستم ایمنی و بهبود رشد است که وابستگی کشور به واردات را کاهش داده و دانش فنی کنسرسیوم پروبیوتیک‌های بومی برای تولید تجاری به بخش خصوصی واگذار شده است.
وی همچنین از تولید «بیمه صنعتی و صنعتی بومی میگو» جهت استفاده در خوراک آبزیان به عنوان یکی دیگر از دستاوردهای پژوهشی این مؤسسه نام برد.
مرتضوی در پایان ابراز امیدواری کرد که برگزاری این همایش‌ها زمینه‌ساز شکل‌گیری شبکه‌ای گسترده میان محققان، بهره‌برداران و سازمان‌های ذی‌ربط برای توسعه بیش از پیش فعالیت‌های دانش‌بنیان در حوزه شیلات و تأمین پایدار امنیت غذایی کشور باشد.