فصل تجارت - یک مسئول دولتی با اشاره به تدوین 10 برنامه عملیات در حوزه مدیریت هوشمند آب کشاورزی خطاب به سازمان برنامه و بودجه گفت: ما برای پیشبرد این برنامهها باید ردیف اعتباری ویژه داشته باشیم.
، جعفر گوهرگانی، سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی امروز دوشنبه در نشست توسعه سامانههای آبیاری هوشمند که در محل همایشهای اتاق اصناف ایران برگزار شد، گفت: رویکرد تغییر جهت از آبیاری هوشمند به تحول کشاورزی و اقلیم-هوشمند کشاورزی باید همه مولفههای تولید، آب، خاک، نهادهها، ژنتیک، مدیریت مزرعه و تصمیمگیری مبتنی بر داده را دربرگیرد.
وی بر ضرورت استفاده گستردهتر از هوش مصنوعی و فناوریهای نوین در بخش کشاورزی تاکید و عنوان کرد: با توجه به اسناد بالادستی؛ اهداف راهبردی کشور، فصل هفتم برنامه 5 ساله هفتم پیشرفت در حوزه امنیت غذایی و ارتقای تولید محصولات کشاورزی و همچنین سند ملی دانشبنیان امنیت غذایی، و حرکت به سمت هوشمندسازی کشاورزی یک ضرورت راهبردی است و دیگر نمیتوان با الگوهای سنتی، چالشهای آینده بخش کشاورزی را مدیریت کرد.
وی افزود: افزایش جمعیت کشور و محدودیت منابع پایه از جمله آب و خاک، ایجاب میکند که همزمان با کاهش سطح اراضی آبی و تشدید آثار تغییر اقلیم، میزان تولید محصولات کشاورزی افزایش یابد.
گوهرگانی ادامه داد: بر اساس پیشبینیهای مطرحشده، جمعیت کشور در سال 1410 به حدود 93 میلیون نفر خواهد رسید و در همین شرایط، تولید محصولات کشاورزی باید به بیش از 150 میلیون تن افزایش پیدا کند.
وی اظهار کرد: در برنامه هفتم پیشرفت، افزایش بهرهوری به عنوان یکی از اهداف مهم مورد توجه قرار گرفته و دستیابی به اهداف کمی تعیین شده در این حوزه، بدون بهرهگیری از فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، دادههای دقیق و نظامهای هوشمند مدیریتی امکانپذیر نخواهد بود.
آبیاری سنتی 3 میلیون هکتار اراضی
سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت منابع آب کشور تصریح کرد: بخش قابل توجهی از دشتهای کشور در شرایط ممنوعه یا بحرانی قرار دارند و تغییرات اقلیمی نیز این وضعیت را تشدید خواهد کرد ضمن آن که کاهش سرانه منابع آب تجدیدپذیر در بسیاری از مناطق کشور، به ویژه در استانهای پرجمعیت، ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت منابع آب را بیش از گذشته نمایان کرده است.
وی درباره پیامدهای برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، حفر چاههای متعدد و بیتوجهی به حقآبههای پاییندست گفت: تشدید فرونشست زمین در استانهایی مانند کرمان، مرکزی و خراسان رضوی، زنگ خطری جدی برای آینده منابع پایه کشور است و باید مدیریت منابع آب و خاک با رویکردی یکپارچه و مبتنی بر اطلاعات و دادههای دقیق دنبال شود.
گوهرگانی همچنین شوری منابع آب و خاک را یکی دیگر از چالشهای جدی بخش کشاورزی عنوان کرد و گفت: روند افزایش شوری هم در منابع آب سطحی و هم در منابع آب زیرزمینی در حال گسترش است و در بخشهایی از کشور از جمله مناطق پیرامون دریاچه ارومیه، آثار این روند به وضوح قابل مشاهده است.
وی با بیان این که کشاورزی کشور تنها کمبود آب آبیاری نیست، تصریح کرد: مجموعهای از عوامل به هم پیوسته شامل خشکسالیهای مستمر، تغییر اقلیم، افت سطح آبهای زیرزمینی، فرونشست، شوری آب و خاک، کاهش کیفیت منابع پایه و محدودیت نهادهها، آینده تولید کشاورزی را تحت تاثیر قرار داده است و برای مدیریت این مجموعه پیچیده، باید به سمت کشاورزی هوشمند حرکت کنیم.
سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اذعان داشت: هوشمندسازی میتواند با فراهم کردن ابزارهای پیشبینی دقیق، بهینهسازی مصرف نهادهها، مدیریت هوشمند آبیاری، پایش سلامت محصولات، کاهش ضایعات کشاورزی و تصمیمگیری مبتنی بر داده، نقش اساسی در تحول کشاورزی ایران ایفا کند.
وی افزود: هرچند سرمایهگذاری اولیه برای هوشمندسازی به ویژه در حوزه آبیاری، ممکن است قابل توجه باشد، اما این سرمایهگذاری میتواند زمینه افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای تولید، ارتقای تابآوری و حرکت به سمت کشاورزی پایدار را فراهم کند.
گوهرگانی با تاکید بر ضرورت تحول در مدیریت آبیاری اظهار کرد: باید از مدیریت سنتی آبیاری به سمت آبیاری زمانبندیشده، آبیاری خودکار و در نهایت آبیاری خوداجرا و دقیق حرکت کنیم.
وی ادامه داد: در حال حاضر بیش از سه میلیون هکتار از اراضی کشور همچنان به روشهای سنتی آبیاری میشوند و حتی در بخشی از اراضی مجهز به سامانههای نوین آبیاری نیز ظرفیت استفاده از فناوریهای هوشمند به طور کامل مورد بهرهبرداری قرار نگرفته است.
سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با دعوت از دانشگاهها، مراکز پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان، فناوران و بخش خصوصی برای مشارکت گستردهتر در این مسیر گفت: ریلگذاری برای هوشمندسازی در کشور انجام شده و اقدامات خوبی نیز شکل گرفته است، اما برای عبور از مرحله پایلوت و حرکت به سمت استقرار گسترده، نیازمند همکاری همه ارکان بخش کشاورزی هستیم.
وی افزود: دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان باید در کنار دولت و تولیدکنندگان قرار گیرند و الگوهای مدلهایی طراحی شود که بتواند فناوریهای موفق را از سطح مزارع نمایشی و پایلوت به مقیاس تجاری و ملی منتقل کند.
گوهرگانی تاکید کرد: آینده بخش کشاورزی کشور به میزان توانایی ما در استفاده از دانش، داده، هوش مصنوعی و فناوریهای نوین وابسته است.
وی ادامه داد: اگر بتوانیم این تحول و هوشمندسازی آبیاری در بخش کشاورزی را از پروژههای پراکنده به یک نظام یکپارچه مدیریتی تبدیل کنیم، میتوانیم در برابر خشکسالی، تغییر اقلیم و محدودیت منابع پایه، تابآوری بخش کشاورزی را افزایش داده و زمینه دستیابی به امنیت غذایی پایدار را فراهم کنیم.
سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی ابراز امیدواری کرد؛ در آینده شاهد آن باشیم که همانند کشورهای پیشرو، هوشمندسازی از سطح پژوهش و پایلوت عبور کرده و به صورت گسترده در مزارع کشور عملیاتی شود و کشاورزی ایران بر پایه بهرهوری، داده، فناوری و سازگاری با اقلیم مسیر آینده خود را طی کند.
وی با اشاره به مطالعات انجام شده در زمینه آبیاری هوشمند گفت: بر اساس مطالعات مختلف، حرکت از مدیریت واکنشی به سمت مدیریت پیشبینانه و هوشمند میتواند، بسته به نوع محصول، شرایط اقلیمی و نوع سامانه، میتواند حداقل کاهش آب آبیاری را بین 9 تا 50 درصد رقم بزند.
گوهرگانی افزود: با این حال، هدف اصلی نباید صرفاً کاهش مصرف آب باشد، بلکه باید افزایش بهره وری آب را دنبال کنیم، زیرا ممکن است در یک مزرعه کاهش مصرف آب بدون افزایش تولید یا بهرهوری صورت گیرد.
وی اضافه کرد: حسابداری آب باید به عنوان یکی از زیرساختهای اصلی هوشمندسازی مورد توجه قرار گیرد و سامانههای هوشمند مزرعه نیز باید به حوزه آبریز و نظام مدیریت منابع آب متصل باشند تا تصمیمگیریها از سطح مزرعه فراتر رفته و در چارچوب مدیریت جامع منابع آب انجام شود.
تجربه کشورهای پیشرو از پژوهش تا تجاریسازی
سرپرست معاونت آب و خاک وزیر جهادکشاورزی با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در زمینه کشاورزی هوشمند گفت: کشورهایی مانند استرالیا، آمریکا و هلند در حوزه هوشمندسازی کشاورزی و آبیاری پیشرفتهای قابل توجهی داشتهاند، اما تجربه استرالیا از این جهت اهمیت بیشتری دارد که بخش مهمی از فناوریهای آبیاری هوشمند در این کشور از مرحله پژوهش و پایلوت عبور کرده و به سطح عملیاتی و تجاری رسیده است.
وی ابراز داشت: در این کشور علاوه بر اجرای فناوری در مقیاس تجاری، موضوعاتی مانند شبکه تخصیص آب، حسابداری آب و مدیریت حوزه آبریز نیز در کنار آبیاری هوشمند مورد توجه قرار گرفته و یک نگاه یکپارچه شکل گرفته است.
گوهرگانی درباره وضعیت ایران گفت: در کشور ما نیز طی سالهای گذشته اقدامات ارزشمندی از سوی مراکز تحقیقاتی، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، شرکتهای فناور، بخش خصوصی و مجموعههای دولتی انجام شده است.
وی یکی از اصول مهم در مسیر آینده هوشمندسازی را انتخاب فناوری بر اساس نیاز واقعی بخش کشاورزی دانست و گفت: فناوری باید بر اساس مسئله و نه بر اساس جذابیت فناوری انتخاب شود.
سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: کشاورزی هوشمند تنها به تجهیزات آبیاری، حسگرها و سامانههای دیجیتال محدود نمیشود، بلکه فناوریهای بومی، اصلاح ژنتیکی، انتخاب ارقام متناسب با شرایط اقلیمی، مدیریت نهادهها و سایر فناوریهای مرتبط نیز باید در چارچوب کشاورزی هوشمند قرار گیرند.
حمایتهای مالی از هوشمندسازی آبیاری
گوهرگانی یکی دیگر از ضرورتهای این مسیر را تغییر رویکرد در حمایتهای مالی عنوان کرد و تصریح کرد: باید از حمایت صرف برای خرید فناوری به سمت خرید نتیجه و دستاورد حرکت کنیم.
وی با اشاره به تدوین 10 برنامه عملیات اصلی وزارت جهادکشاورزی مشتمل بر 104 زیر برنامه در حوزه مدیریت هوشمند آب کشاورزی و آبیاری مبتنی بر داده ها و هوش مصنوعی خطاب به سازمان برنامه و بودجه کشور تاکید کرد: ما برای پیشبرد این برنامه ها باید ردیف اعتباری ویژه داشته باشیم.