فصل تجارت - بر اساس برآوردهای مرکز آمار ایران، جمعیت کشور در سال 1405 حدود 87 میلیون و 134 هزار نفر است. در همین حال، بانک مرکزی تعداد حساب‌های بانکی اشخاص حقیقی را بیش از 650 میلیون فقره اعلام کرده است.
تقسیم 650 میلیون حساب بر جمعیت 87 میلیون و 134 هزار نفری کشور نشان می‌دهد که به ازای هر ایرانی به طور متوسط حدود 7.5 حساب بانکی وجود دارد. البته این محاسبه به معنای آن نیست که هر فرد دقیقاً 7.5 حساب دارد، بلکه نسبت کل حساب‌های ثبت شده به کل جمعیت کشور را نشان می‌دهد.
اما اگر مبنا را جمعیت بزرگسال کشور قرار دهیم، فاصله بیشتر نمایان می‌شود. با توجه به ساختار سنی جمعیت ایران، جمعیت افراد 18 ساله و بیشتر در سال جاری حدود 65 میلیون نفر برآورد می‌شود. بنابراین، نسبت 650 میلیون حساب به جمعیت بزرگسال به حدود 10 حساب به ازای هر فرد 18 ساله و بیشتر می‌رسد.
تا 2 سال دیگر حساب‌های بانکی نصف می‌شوند
این نسبت در حالی به دست می‌آید که طبق اعلام رئیس کل بانک مرکزی، میانگین استانداردهای جهانی کمتر از دو حساب برای هر فرد است.
همتی با اشاره به وجود نزدیک به 650 میلیون حساب بانکی در کشور گفته که هدف بانک مرکزی این است طی یک بازه زمانی حدود دو ساله، تعداد حساب‌های موجود را به حدود 300 میلیون حساب کاهش دهد.
بر این اساس، حتی اگر نسبت حساب‌ها به کل جمعیت کشور را مبنا قرار دهیم، وضعیت فعلی ایران حدود چهار برابر عدد کمتر از دو حساب مورد اشاره رئیس کل بانک مرکزی است.
البته مقایسه تعداد حساب‌های بانکی کشورها باید با احتیاط انجام شود؛ چراکه «تعداد حساب» با «تعداد افراد دارای حساب» یکسان نیست و در کشورهای مختلف ممکن است حساب‌های شرکتی، مشترک، دولتی، غیرفعال یا انواع مختلف حساب‌های سپرده با تعاریف متفاوت در آمارها لحاظ شوند. بانک جهانی نیز در مطالعات خود تأکید کرده که تعداد حساب‌های سپرده الزاما معادل تعداد صاحبان حساب نیست. با این حال، حتی با در نظر گرفتن این ملاحظات، نسبت محاسبه شده برای ایران نشان می‌دهد که انباشت حساب‌های بانکی به یک موضوع قابل توجه برای نظام بانکی تبدیل شده است.
650 میلیون حساب؛ چرا بانک مرکزی به دنبال کاهش است؟
بخشی از این حساب‌ها ممکن است مربوط به حساب‌هایی باشد که سال‌ها قبل افتتاح شده اما دیگر مورد استفاده قرار نمی‌گیرند. بخشی نیز ممکن است به دلیل تغییر بانک، افتتاح حساب برای دریافت تسهیلات، خدمات مختلف بانکی، دریافت حقوق یا استفاده از طرح‌های متفاوت بانکی ایجاد شده باشد.
در عین حال، بانک مرکزی معتقد است وجود تعداد زیادی حساب بلااستفاده یا حساب‌هایی که صاحب آنها از وجودشان اطلاع ندارد، می‌تواند زمینه ساز مشکلات حقوقی، مالی و نظارتی شود.
همتی در مراسم رونمایی از حسام با اشاره به ضرورت مبارزه با پولشویی و جلوگیری از حساب‌های اجاره‌ای گفته است بسیاری از شهروندان ممکن است حساب‌هایی داشته باشند که حتی از وجود آنها اطلاع نداشته باشند یا از حساب آنها به شکل جعلی استفاده شود. بانک مرکزی همچنین اعلام کرده است که انباشت صدها میلیون حساب بانکی پراکنده، علاوه بر ایجاد بار عملیاتی برای شبکه بانکی، می‌تواند ریسک‌های حقوقی و مالی برای شهروندان ایجاد کند.
چگونه حساب‌های فراموش شده را پیدا کنیم؟
در همین راستا، بانک مرکزی سامانه «حسام» را راه‌اندازی کرده است تا افراد بتوانند فهرست حساب‌های بانکی خود در بانک‌ها و مؤسسات اعتباری مختلف را به صورت یکجا مشاهده کنند. بر اساس اعلام بانک مرکزی، افراد پس از احراز هویت می‌توانند حساب‌های خود را مشاهده کرده و حساب‌های غیرضروری یا مازاد را برای تعیین تکلیف انتخاب کنند. همچنین در صورت وجود مانده در حساب مازاد، موجودی آن پس از طی فرآیندهای قانونی می‌تواند به حساب پایه فرد منتقل شود.
این اقدام در واقع تلاشی برای انتقال مدیریت حساب‌ها از شعب متعدد بانکی به یک بستر متمرکز و در دسترس شهروندان است؛ به‌ویژه برای افرادی که طی سال‌های گذشته در بانک‌های مختلف حساب افتتاح کرده‌اند اما تصویر دقیقی از تعداد حساب‌های خود ندارند.
بانک مرکزی حالا هدفی مشخص برای این ساماندهی تعیین کرده است؛ کاهش تعداد حساب‌های بانکی اشخاص حقیقی از حدود 650 میلیون به 300 میلیون حساب طی حدود دو سال. اگر این هدف محقق شود، حدود 350 میلیون حساب، معادل بیش از نیمی از حساب‌های فعلی، باید تعیین تکلیف، بسته یا از چرخه حساب‌های مازاد خارج شوند. همتی گفته است این فرآیند به صورت تدریجی انجام خواهد شد و در مرحله نخست انتظار می‌رود حدود 100 میلیون حساب بسته شود.
به این ترتیب، سامانه حسام را می‌توان بخشی از برنامه بانک مرکزی برای حرکت به سمت شفافیت بیشتر تراکنش‌ها، کاهش حساب‌های بلااستفاده و فراموش‌شده، کنترل حساب‌های اجاره‌ای و تقویت مبارزه با پولشویی دانست؛ برنامه‌ای که در صورت موفقیت، می‌تواند تعداد حساب‌های بانکی کشور را از عدد کم‌سابقه 650 میلیون فقره به حدود 300 میلیون فقره برساند.
منبع: نورنیوز